“ನಾದಪ್ರಿಯನೂ ಅಲ್ಲ, ವೇದಪ್ರಿಯನೂ ಅಲ್ಲ… ಭಕ್ತಿಪ್ರಿಯ ನಮ್ಮ ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವ” — ಈ ವಚನ ಸಾಲುಗಳು 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಹಾನ್ ಶರಣ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿ ಚಳವಳಿಯ ಮುಂಚೂಣಿ ನಾಯಕ ಬಸವಣ್ಣ ಅವರ ಭಾವಜಗತ್ತನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ “ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವ” ನೆಲೆಸಿರುವ ಪವಿತ್ರ ತಾಣವೇ ಕೂಡಲ ಸಂಗಮ.
ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹುನಗುಂದ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಕೂಡಲ ಸಂಗಮವು ಕೇವಲ ಒಂದು ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರವಲ್ಲ; ಅದು ಒಂದು ಚಿಂತನೆಯ ಕೇಂದ್ರ, ಸಮಾನತೆಯ ಸಂದೇಶ ಹರಡಿದ ನೆಲ, ಮತ್ತು ಬಸವ ತತ್ವದ ಜೀವಂತ ಸಂಕೇತ.
ತ್ರಿವೇಣಿ ಸಂಗಮದ ಪವಿತ್ರತೆ
ಕೃಷ್ಣಾ, ಮಲಪ್ರಭಾ ಮತ್ತು ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಗಳು ಸೇರುವ ತ್ರಿವೇಣಿ ಸಂಗಮವೇ ಕೂಡಲ ಸಂಗಮ. ಮೂರು ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ಇಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಸ್ನಾನ, ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ.
ಈ ತಾಣವು ಆಲಮಟ್ಟಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಸುಮಾರು 35 ಕಿ.ಮೀ ಹಾಗೂ ಬಾಗಲಕೋಟೆ ನಗರದಿಂದ 50 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದು, ಕೂಡಲಸಂಗಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಇದರ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ವಿಶ್ವಗುರು ಬಸವಣ್ಣನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಬಾಗೇವಾಡಿ ಈಗ ಹೇಗಿದೆ ನೋಡಿ
ಬಸವಣ್ಣನ ಐಕ್ಯಸ್ಥಳ – ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಕೇಂದ್ರ
ಕೂಡಲ ಸಂಗಮ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತ ಸಂಗಮನಾಥ ದೇವಾಲಯ, ಬಸವ ಧರ್ಮ ಪೀಠ, ಪೂಜಾವನ, ಸಭಾಭವನ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ ಬಸವಣ್ಣನ ಐಕ್ಯ ಮಂಟಪ.
ನದಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಐಕ್ಯ ತಾಣಕ್ಕೆ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಕಾರಿಡಾರ್ ಮೂಲಕ ಹೋಗಬೇಕು. ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೂಲಕ ನದಿಯ ಆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿದಾಗ, ನೀರಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ವಿಭಿನ್ನ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇಲ್ಲಿಯೇ ಬಸವಣ್ಣ ಲಿಂಗೈಕ್ಯರಾದರು.
ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು ಉಕ್ಕಿದಾಗ ಈ ಗೋಪುರದ ಬಹುಭಾಗ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತದೆ. ನೀರಿನ ನಡುವೆ ಆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವ ಅನುಭವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸ್ಪಂದನ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಜಾತವೇದ ಮುನಿಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರ
12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜಾತವೇದ ಮುನಿಗಳು ಕೂಡಲ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು. ಬಾಲ ಬಸವಣ್ಣ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ಅವರಿಂದ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಪಡೆದರು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಸಮಾನತೆ, ಶರಣ ತತ್ವ ಮತ್ತು ಶಿವಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಬಸವಣ್ಣ “ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವ”ನನ್ನು ತಮ್ಮ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವರನ್ನಾಗಿ ಆರಿಸಿದರು.
ಬಸವಣ್ಣನ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ “ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವ” ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಸಂಗಮನಾಥನೇ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ- 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪವಿತ್ರ ನೆಲೆ
ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಅನುಭವ ಮಂಟಪ
ಬಸವಣ್ಣ ನಂತರ ಕಲ್ಯಾಣದ ರಾಜ ಬಿಜ್ಜಳನ ಸೇವೆಗೆ ಸೇರಿ ಮಹಾಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ಶರಣರನ್ನು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ “ಅನುಭವ ಮಂಟಪ”ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗದ ಜನರು ಸಮಾನವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಧರ್ಮ, ಸಮಾಜ, ನೈತಿಕತೆ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಅನುಭವ ಮಂಟಪವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವೇದಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಮಾನತೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಸಂದೇಶ ಸಾರಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ.
ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ಬಸವಣ್ಣ ಕೂಡಲ ಸಂಗಮಕ್ಕೆ ಮರಳಿ, ಇಲ್ಲಿಯೇ ಲಿಂಗೈಕ್ಯರಾದರು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ನೀಲಾಂಬಿಕೆ, ಹಡಪದ ಅಪ್ಪಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಿದೇವರ ಐಕ್ಯಸ್ಥಳ
ಕೂಡಲ ಸಂಗಮದಿಂದ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ಶರಣರಾದ ನೀಲಾಂಬಿಕೆ, ಹಡಪದ ಅಪ್ಪಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಿದೇವರ ಐಕ್ಯಸ್ಥಳವಿದೆ. ಇದು ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಂಗಡಗಿ ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪ, ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಎಡದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ.
ಈ ಐಕ್ಯ ತಾಣವು ನದಿಯೊಳಗೇ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದ್ದು, 10 ಸ್ತಂಭಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೂಲಕ ನದಿಯ ಆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿದು ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಐಕ್ಯ ಮಂಟಪಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀಲಾಂಬಿಕೆಯ ಮೂರ್ತಿ, ಇತರೆ ಎರಡು ಮಂಟಪಗಳಲ್ಲಿ ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಿದೇವ ಮತ್ತು ಹಡಪದ ಅಪ್ಪಣ್ಣರ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ನೀಲಾಂಬಿಕೆಯ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗ
ಬಸವಣ್ಣನವರಿಗೆ ಗಂಗಾಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ನೀಲಾಂಬಿಕೆ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರಿದ್ದರು. ನೀಲಾಂಬಿಕೆ ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು ಪತಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಗುರುವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಪುತ್ರ ಬಾಲಸಂಗಯ್ಯ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರೂ, ದುಃಖವನ್ನು ಶರಣರ ದಾಸೋಹದಲ್ಲಿ ಮರೆತರು.
ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ಬಸವಣ್ಣ ಲಿಂಗೈಕ್ಯರಾದ ಸುದ್ದಿ ತಿಳಿದು, ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನೀಲಾಂಬಿಕೆ ಕೂಡ ಲಿಂಗೈಕ್ಯರಾದರೆಂದು ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ತಂಗಡಗಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಅವರ ಹುಟ್ಟೂರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಡಪದ ಅಪ್ಪಣ್ಣ – ಅನುಭವ ಮಂಟಪದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ
ಹಡಪದ ಅಪ್ಪಣ್ಣ ಅನುಭವ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರಿಗೆ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಬಾಗೇವಾಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮಸಬಿನಾಳ ಗ್ರಾಮ ಅವರ ಹುಟ್ಟೂರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ಬಸವಣ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಲ ಸಂಗಮಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗೈಕ್ಯರಾದರು.
ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಿದೇವ – ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ರಕ್ಷಕ
ಶರಣರ ಬಳಗದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಹೆಸರು ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಿದೇವ. ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಗದ್ದಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ಉಳಿಸಿದ ಧೀರರಲ್ಲಿ ಇವರ ಹೆಸರು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿ ಇವರ ಹುಟ್ಟೂರು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಚನ್ನಬಸವಣ್ಣ, ಅಕ್ಕ ನಾಗಮ್ಮ, ಕಿನ್ನರಿ ಬೊಮ್ಮಣ್ಣರೊಂದಿಗೆ ಮಾಚಿದೇವರು ಶರಣ ಸಮೂಹದ ಭದ್ರ ಕಾವಲುಗಾರರಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದರು.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಮೂರುಸಾವಿರ ಮಠದ ಇತಿಹಾಸ
ಶಾಂತಿ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಸಂಗಮ
ಕೂಡಲ ಸಂಗಮ ಮತ್ತು ತಂಗಡಗಿಯ ಐಕ್ಯ ಮಂಟಪಗಳು ಕೇವಲ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲ. ಅವು ಸಮಾನತೆಯ, ಭಕ್ತಿಯ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗದ ಸಂಕೇತಗಳು. ನದಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಐಕ್ಯ ತಾಣಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವಾಗ ಭಕ್ತನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸ್ಪಂದನೆ ವಿಭಿನ್ನ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಶಾಂತ ವಾತಾವರಣ, ನದಿಗಳ ಹರಿವು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಸ್ಮರಣೆ – ಇವೆಲ್ಲವು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಂತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಕೂಡಲ ಸಂಗಮ ಬಸವ ತತ್ವದ ಜೀವಂತ ನೆನಪು. ಸಮಾನತೆ, ಶರಣ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾರಿದ ಬಸವಣ್ಣನ ಸಂದೇಶ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಿಪ್ರಿಯ ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವನ ಆರಾಧನೆಗಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಇಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ.
ನೀವು ಕೂಡ ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರೆ, ಕೂಡಲ ಸಂಗಮ ಹಾಗೂ ಹತ್ತಿರದ ಶರಣರ ಐಕ್ಯ ಮಂಟಪಗಳನ್ನು ತಪ್ಪದೇ ವೀಕ್ಷಿಸಿ. ಇದು ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸವಲ್ಲ — ಅದು ಆತ್ಮಪರಿಶೀಲನೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಅರಿವು ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಅನುಭವ.
