ವಿಜಯಪುರದ ಜಹಾನ್ ಬೇಗಂ ಸ್ಮಾರಕ: ಅಪೂರ್ಣ ಗೋಳ ಗುಮ್ಮಟ ರಹಸ್ಯ!

ಜಹಾನ್ ಬೇಗಂ ಸ್ಮಾರಕ

ವಿಜಯಪುರ ಅಂದ ತಕ್ಷಣ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮೊದಲು ಮೂಡುವ ಚಿತ್ರವೇ ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ಗೋಳ ಗುಮ್ಮಟ. ಭವ್ಯ ಗೋಪುರ, ಮಹಾಕಾಯ ಗುಂಬಜ್‌, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಸ್ಪರಿಂಗ್ ಗ್ಯಾಲರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ಈ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನೋಡಲು ಪ್ರತಿದಿನ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ವಿಜಯಪುರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇದೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು 'ಗೋಳ ಗುಮ್ಮಟ' ಮಾದರಿಯ ಅಪೂರ್ಣ ಸ್ಮಾರಕವಿದೆ ಎಂಬುದು ಬಹಳ ಮಂದಿಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಇತಿಹಾಸದ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಮಲಗಿರುವ ಈ ಅಪರೂಪದ ಕಟ್ಟಡ ಇಂದು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುವಂತಾಗಿದೆ.

ಐನಾಪುರದ ನಿಗೂಢ ಸ್ಮಾರಕ

ವಿಜಯಪುರ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 8 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸಿಂದಗಿ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರೆ 'ಮಹಲ್' ಎಂಬ ಬೋರ್ಡ್ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಎಡಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದರೆ ಐನಾಪುರ ಗ್ರಾಮ ತಲುಪಬಹುದು. ಈ ಶಾಂತ ಹಳ್ಳಿಯೊಳಗೆ ನುಗ್ಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸುವುದು ಜಹಾನ್ ಬೇಗಂ ಮಸೀದಿ. ಅದರ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ಗೋಳ ಗುಮ್ಮಟದಂತೆ ಕಾಣಿಸುವ, ಆದರೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳದ ಭವ್ಯ ಕಟ್ಟಡ ನಿಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಜಹಾನ್ ಬೇಗಂ ಸ್ಮಾರಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ನಿಗೂಢ ನಿರ್ಮಿತಿ.

ಮಹಲ್ ಗ್ರಾಮ

ಮೊದಲ ನೋಟಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಗೋಳ ಗುಮ್ಮಟದ ಪ್ರತಿರೂಪದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ನೋಡಿದರೆ ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋಳ ಗುಮ್ಮಟದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರೂ, ಏನೋ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಡ ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ನಿಂತಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದರೆ, ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಭವ್ಯ ಗುಮ್ಮಟ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದು ನಿಜ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಗೋಳಗುಮ್ಮಟ ಕಟ್ಟುವ 70 ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲೇ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು ಈ ಮಿನಿ ಗುಮ್ಮಟ!

ಸೂಫಿ ಸಂತ ರೆಹಮಾನ್ ಖಾದ್ರಿ ಮತ್ತು ಪುತ್ರಿ ಜಹಾನ್ ಬೇಗಂ

ಜಹಾನ್ ಬೇಗಂ ಯಾರು?

ಈ ಸ್ಮಾರಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆ- ಜಹಾನ್ ಬೇಗಂ ಯಾರು? ಇತಿಹಾಸದ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ತಾಜ್ ಜಹಾನ್ ಬೇಗಂ ಆದಿಲ್ ಷಾಹಿ ವಂಶದ ಏಳನೇ ಸುಲ್ತಾನನಾದ ಮಹಮ್ಮದ್ ಆದಿಲ್ ಷಾಹ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸೂಫಿ ಸಂತ ಸಯ್ಯದ್ ಅಬ್ದುಲ್ ರೆಹಮಾನ್ ಖಾದ್ರಿ ಅವರ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಪೂರ್ಣ ಜಹಾನ್ ಬೇಗಂ ಸ್ಮಾರಕ

ಆದರೆ ಈ ರಾಣಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ದಾಖಲೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ. ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಗೋಳ ಗುಮ್ಮಟವು ಮಹಮ್ಮದ್ ಆದಿಲ್ ಷಾನ ಸಮಾಧಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಆತನ ಕುಟುಂಬದ ಆರು ಸಮಾಧಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಲ್ತಾನ, ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರು, ಮಗಳು, ಮೊಮ್ಮಗ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಯಸಿ ರಂಭಾ ಅವರ ಸಮಾಧಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮೂವರು ಪತ್ನಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳಾದ ತಾಜ್ ಜಹಾನ್ ಬೇಗಂ ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ಐನಾಪುರದ ಈ ಸ್ಮಾರಕ ಅವಳದ್ದೇ ಆಗಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಊಹೆ ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಹಮ್ಮದ್ ಆದಿಲ್ ಷಾ ಮತ್ತು ಮೂವರು ರಾಣಿಯರು

ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಿನ್ನಲೆ- ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವಾದಗಳು

ಈ ಸ್ಮಾರಕ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವಾದಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾರೆ.

ಮೊದಲ ವಾದ: ಮಹಮ್ಮದ್ ಆದಿಲ್ ಷಾ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ರಾಣಿ ಜಹಾನ್ ಬೇಗಂಗಾಗಿ ಅವಳ ಅರಮನೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಮತ್ತೊಂದು ಗೋಳ ಗುಮ್ಮಟ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿದ್ದನೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಸೂಫಿ ಸಂತನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಜಹಾನ್ ಬೇಗಂಗೆ ವಿಶೇಷ ಗೌರವವಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು 'ಬೇಗಂ ತಲಾಬ್' ಎಂಬ ಕೆರೆಯನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಜಹಾನ್ ಬೇಗಂ ಸ್ಮಾರಕ

ಎರಡನೇ ವಾದ: ಮಹಮ್ಮದ್ ಆದಿಲ್ ಷಾ ನಂತರ ಸಿಂಹಾಸನಾರೂಢನಾದ ಅಲಿ ಆದಿಲ್ ಷಾ II ತನ್ನ ತಾಯಿಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾನೆಂಬ ಊಹೆ. ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಭವ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಕನಸಿದ್ದ ಅಲಿ ಆದಿಲ್ ಷಾ, ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿ ಈ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಮುಂದಾಗಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಅವನ ಅಕಾಲಿಕ ಸಾವಿನ ಬಳಿಕ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ನಿಂತಿತೆಂದು ಕೆಲವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಆದರೆ ಈ ಎರಡು ವಾದಗಳಿಗೂ ದೃಢವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಇಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಮಾರಕದ ನಿಜವಾದ ಕಥೆ ಇಂದಿಗೂ ನಿಗೂಢವೇ ಆಗಿದೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಬಾರಾ ಕಮಾನ್- ಈ ಸ್ಮಾರಕ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದರೆ ವಿಶ್ವದ ಅದ್ಭುತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗುತ್ತಿತ್ತು!

ಜಹಾನ್ ಬೇಗಂ ಸ್ಮಾರಕ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದರೆ ಹೀಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು! (ಕಾಲ್ಪನಿಕ)

ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ

ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಇಂಡೋ-ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದು ಗೋಳ ಗುಮ್ಮಟಕ್ಕಿಂತ ಅರ್ಧದಷ್ಟಿದೆ. ಎರಡು ಅಂತಸ್ತುಗಳಿರುವ ಈ ಕಟ್ಟಡದ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಿನಾರ್‌ಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಮಿನಾರ್ ನಾಲ್ಕು ಅಂತಸ್ತಿನದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಉಳಿದವು ಮೂರು ಅಂತಸ್ತಿನವು.

ಪೂರ್ಣ ಜಹಾನ್ ಬೇಗಂ ಸ್ಮಾರಕ (ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಚಿತ್ರ)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಪ್ಪು ಬಸಾಲ್ಟ್ ಶಿಲೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು, ಸಮಾಧಿಯ ಭಾಗವನ್ನು ಹಸಿರು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶಾಲ ಕಮಾನುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣುವ ಸಮಾಧಿಗಳು ಮೂಲ ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲ; ನಿಜವಾದ ಸಮಾಧಿಗಳು ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಗೋಳ ಗುಮ್ಮಟದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಈ ವಿನ್ಯಾಸ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.

ಮಿನಾರ್ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಂದರ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿನ್ಯಾಸ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ಕಲಾವಿದರ ನೈಪುಣ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕಟ್ಟಡ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳದ ಕಾರಣ ಕೆತ್ತನೆಗಳೂ ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ನಿಂತಿವೆ.

ಜಹಾನ್ ಬೇಗಂ ಸ್ಮಾರಕದಲ್ಲಿರುವ ಸಮಾಧಿಗಳು

ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯ ಅನುಭವ

ಸ್ಮಾರಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲಮಾಳಿಗೆಗೆ ಇಳಿಯಲು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರವೇಶವಿದೆ. ಒಳಗೆ ಹೋಗಿದರೆ ಕಮಾನುಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಶಾಲ ಹಾಲ್ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಗೋರಿಗಳು ಇವೆ. ಇವು ಜಹಾನ್ ಬೇಗಂ ಮತ್ತು ಅವಳ ಆಪ್ತರದ್ದಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕತ್ತಲೆಯ ನಡುವೆ ಇಣುಕುವ ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳು, ಮೌನ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಾಂತ ವಾತಾವರಣ- ಇವೆಲ್ಲವು ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಭಾವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಸೂಫಿ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಸ್ಮಾರಕದ ನೆಲಮಾಳಿಗೆ ಒಳಗಿರುವ ಸಮಾಧಿಗಳು

ಇಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ

ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಸ್ಮಾರಕ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದೆ. ಕಟ್ಟಡದ ಸುತ್ತ ಕಾಂಪೌಂಡ್ ನಿರ್ಮಿಸಿ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕವಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಇತಿಹಾಸಾಸಕ್ತರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಉಚಿತವಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದು.

ಸ್ಮಾರಕದ ಸುತ್ತ ವಿಶಾಲ ಜಾಗವಿದ್ದು, ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಉದ್ಯಾನ ನಿರ್ಮಿಸಿದರೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು. ವಿಜಯಪುರದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಇದು ಮತ್ತೊಂದು ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಬಹುದು. 1880ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾ ವಿಮರ್ಶಕ ಹೆನ್ರಿ ಕಸಿನ್ಸ್ ಈ ಸ್ಮಾರಕಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಅದರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೌಲ್ಯವು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿತ್ತು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅರಮನೆ ಕಟ್ಟಿದ ಬಿಜಾಪುರ ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ಸುಲ್ತಾನ್!

1880ರಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿ ಕಸಿನ್ಸ್ ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರ

ಅಪೂರ್ಣ ಕನಸಿನ ಸ್ಮಾರಕ

ಒಂದು ವೇಳೆ ಈ ಸ್ಮಾರಕ ಹಾಗೂ ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಬಾರಾ ಕಮಾನ್ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದರೆ, ವಿಜಯಪುರದ ಆಕಾಶರೇಖೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಭವ್ಯವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದಿಗೂ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಕಟ್ಟಡ ಇತಿಹಾಸದ ಮೌನ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ.

ವಿಜಯಪುರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು ಗೋಳ ಗುಮ್ಮಟ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಐನಾಪುರದ ಈ ಅಪರೂಪದ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನೂ ನೋಡಲೇಬೇಕು. ಇತಿಹಾಸದ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಮಲಗಿರುವ ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಅನೇಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.