ನಂದಿ ಕೋಲು ಮೆರವಣಿಗೆ ಏಕೆ ವಿಶೇಷ? ವಿಜಯಪುರ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆಯ ರಹಸ್ಯ

ವಿಜಯಪುರ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ

'ಜಾತ್ರೆಗಳ ಜಾತ್ರೆ', 'ಜಾತ್ರೆಗಳ ತೊಟ್ಟಿಲು' ಎಂದು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮನೆಮಾತಾಗಿರುವ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆ ವಿಜಯಪುರ ನಗರದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಮಹೋತ್ಸವ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಈ ಜಾತ್ರೆ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ನಂಬಿಕೆ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಜನಜೀವನದ ಮಹಾಸಂಗಮ. 

ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೃದಯಭಾಗವಾದ ವಿಜಯಪುರ ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ನೆರೆಯ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ತಂಡೋಪತಂಡವಾಗಿ ಆಗಮಿಸಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರರ ಕೃಪೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಲು ಹರಸಾಹಸ ಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಕೆರೆ ಕಟ್ಟೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಶರಣ ಸಿದ್ಧರಾಮರು

ಸಿದ್ಧರಾಮರು- ಸಮತೆಯ ಶಿವಯೋಗಿ

ಈ ಜಾತ್ರೆಯ ಮೂಲ ಪ್ರೇರಣಾಶಕ್ತಿ 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಹಾನ್ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮ. ಸಮತೆಯ ಸಂದೇಶ ಸಾರಿದ ಅವರು 'ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ' ಎಂಬ ಬಸವಣ್ಣ ಅವರ ತತ್ವವನ್ನು ಜೀವನದ ಉಸಿರಾಗಿಸಿಕೊಂಡವರು. ಸುಖ- ದುಃಖಗಳನ್ನು ಸಮನಾಗಿ ಕಂಡು, ಸಮಾಜಸೇವೆಯನ್ನು ಧರ್ಮವೆಂದು ನಂಬಿದ ಸಿದ್ಧರಾಮರು ಕೆರೆ- ಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ರೈತರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ತಂದವರು. ನೀರಾವರಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಅರಿತು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದದ್ದು ಅವರ ದೂರದೃಷ್ಟಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ.

ಶರಣ ಸಿದ್ದರಾಮರ ಮೂರ್ತಿ

ಜಾತಿ–ಮತ–ಧರ್ಮ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಮನೋಭಾವವೇ ಅವರನ್ನು ಜನಮನದ ದೇವರನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದೆ. 'ಸಿದ್ಧರಾಮ ಎಂದು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನೆನೆಸಿದರೆ ಬೆಟ್ಟದಂಥ ಕಷ್ಟವೂ ಕರಗುತ್ತದೆ' ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇಂದಿಗೂ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಗಾಢವಾಗಿದೆ. ರೈತರು, ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥರು, ಕಾರ್ಮಿಕರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು- ಎಲ್ಲ ವರ್ಗದ ಜನರು ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಇದೇ ಕಾರಣ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಮಹಾಶರಣ ಸಿದ್ಧರಾಮರು ವಿಜಯಪುರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದು ಹೇಗೆ?

ನಂದಿ ಕೋಲು ಮೆರವಣಿಗೆ- ಭಕ್ತಿಯ ಮಹಾಯಾತ್ರೆ

ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಆತ್ಮೀಯ ಆಚರಣೆ ಎಂದರೆ ನಂದಿ ಕೋಲು ಮೆರವಣಿಗೆ. ಜನಪದ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸಿದ್ದೇಶ್ವರರು ಶಿವಭಕ್ತ ಯೋಗಿಗಳು; ನಂದಿಯ ಆಶೀರ್ವಾದ ಇಲ್ಲದೆ ಅವರ ಜಾತ್ರೆ ಪೂರ್ಣವಾಗದು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಜಾತ್ರೆಗೆ ಮುನ್ನ ವಿವಿಧ ಊರುಗಳಿಂದ ಭಕ್ತರು ಉದ್ದವಾದ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ನಂದಿ ಚಿಹ್ನೆಯ ಧ್ವಜಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲೇ ವಿಜಯಪುರದತ್ತ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ.

ನಂದಿಕೋಲು ಮೆರವಣಿಗೆ

ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಳಿ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣ ಶುದ್ಧತೆ, ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆಯ ಸಂಕೇತ. ನಂದಿ ಕೋಲು ಹೊರುವವರು ಆ ದಿನ ತಮ್ಮನ್ನು ಸೇವಕರಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿ ಉಪವಾಸ, ನಿಯಮ, ಶುದ್ಧಾಚಾರ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೋಲು ಬಿದ್ದರೆ ಅಪಶಕುನವೆಂದು ನಂಬುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಭಕ್ತರು ಅತ್ಯಂತ ಜಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಹೊರುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಹರಕೆ ಹೊತ್ತು ಈ ಸೇವೆಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ನಂದಿ ಧ್ವಜದ ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಗಳು ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳದ ಸೂಚಕ. ಆ ಉದ್ದವಾದ ಕೋಲು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಸೇತುವೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಧ್ವಜವೂ ಒಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಒಂದು ಸಂಕಲ್ಪ, ಒಂದು ಭಕ್ತಿ ಘೋಷ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕುಂಭಮೇಳ ಕೊಪ್ಪಳ ಗವಿಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆ ಇತಿಹಾಸ

ನಂದಿಕೋಲು ಮೆರವಣಿಗೆ

ಜಾತ್ರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಗಳು

ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಮಜ್ಜನ, ಅಭಿಷೇಕ, ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ನಂದಿ ಧ್ವಜ ಮೆರವಣಿಗೆ ಭಕ್ತರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸ್ಪರ್ಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮದ್ದು ಸುಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ದನಗಳ ಜಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ರಂಗು ತರುತ್ತವೆ.

1918ರಿಂದ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಜಾತ್ರೆ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಸಂಘಟನೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಭಕ್ತರ ಭದ್ರತೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುವುದು ಇದರ ವಿಶೇಷತೆ.

ಭಕ್ತರಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಶರಣ ಸಿದ್ಧರಾಮರು

ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಹಬ್ಬ

ಜಾತ್ರೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಪೂಜೆ–ಪರಂಪರೆಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೀವಂತ ವೇದಿಕೆ. ನೂರಾರು ಅಂಗಡಿಗಳು, ಆಹಾರದ ಸ್ಟಾಲ್‌ಗಳು, ಮಕ್ಕಳ ಆಟಿಕೆಗಳು, ಮನೋರಂಜನಾ ಆಟಗಳು- ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜಾತ್ರೆಗೆ ಜೀವ ತುಂಬುತ್ತವೆ.

ಗಾಜಿನ ಬಳೆಗಳು, ನಕಲಿ ಆಭರಣಗಳು, ಮಣ್ಣಿನ ಗೊಂಬೆಗಳು, ಮರದ ಆಟಿಕೆಗಳು, ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇವರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ. ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಜಾತ್ರೆಯೇ ವರ್ಷಾವಧಿಯ ಆದಾಯದ ಮೂಲ.

ಆಹಾರದ ವಿಭಾಗವೂ ಜಾತ್ರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಶೇಂಗಾ ಚಿಕ್ಕಿ, ಸಕ್ಕರೆ ಅಚ್ಚು, ಚುರುಮುರಿ, ಮಿರ್ಚಿ ಭಜ್ಜಿ, ಬಜ್ಜಿ, ಬೋಂಡಾ- ಇವುಗಳ ರುಚಿ ಬಾಲ್ಯದ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ತಾಜಾಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಸುವಾಸನೆ ಮತ್ತು ಜನಪದ ರುಚಿ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗುತ್ತದೆ.

ವರ್ಣರಂಜಿತ ನಂದಿ ಕೋಲುಗಳು

ಮನೋರಂಜನೆಯ ವೈವಿಧ್ಯ

ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ದೊಡ್ಡವರಿಗೂ ಸಮಾನ ಆನಂದ ನೀಡುವ ಮನೋರಂಜನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಜಾತ್ರೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖ. ಜೈಂಟ್ ವೀಲ್, ಡ್ರಾಗನ್ ರೈಡ್, ಸರ್ಕಸ್, ಮಾಯಾಜಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ಉಲ್ಲಾಸ ತುಂಬುತ್ತವೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಜನರಿಗೆ ಇಂತಹ ಮನೋರಂಜನೆಗಳು ಅಪರೂಪವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಜಾತ್ರೆಯ ದಿನಗಳು ವಿಶೇಷ.

ಜನಪದ ನೃತ್ಯ, ಭಜನೆ, ಕೀರ್ತನೆ, ನಾಟಕ- ಇವುಗಳು ಜಾತ್ರೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಭವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಇದು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ವೇದಿಕೆ.

ಶರಣ ಸಿದ್ದರಾಮರ ಮೂರ್ತಿ

ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವ

ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ; ಅದು ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೂ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ. ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾರರು, ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಿಗಳು- ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇದು ಲಾಭದಾಯಕ ಸಮಯ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಇದು ಚೈತನ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಜಾತ್ರೆ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ದೂರದ ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಬಂಧುಗಳು, ಸ್ನೇಹಿತರು ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೊಸ ಸಂಬಂಧಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಹಳೆಯ ಪರಿಚಯಗಳು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಜಾತ್ರೆ ಜನರನ್ನು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವ ಸೇತುವೆಯಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕತೆಯ ಸಂಯೋಜನೆ

ಇಂದಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲೂ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಜಾತ್ರೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು, ವಿಡಿಯೋಗಳು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಹರಡುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಆಧುನಿಕತೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಮೂಲ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಸಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಇದರ ಶಕ್ತಿ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉತ್ಸವ ಹತ್ತರಕಿಹಾಳ ಮಾರುತೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆ

ದೀಪಾಲಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ

ಭಕ್ತರು ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಭಾಗವಹಿಸುವಾಗ, ಯುವಜನತೆ ಉತ್ಸವದ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂಯೋಜನೆಯೇ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿಜಯಪುರದ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯ. ಸಿದ್ಧರಾಮರ ಸಮತೆಯ ತತ್ವ, ನಂದಿ ಕೋಲು ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಪವಿತ್ರತೆ, ಜನಜೀವನದ ಸಂಭ್ರಮ- ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರುವ ಅಪರೂಪದ ಉತ್ಸವವೇ ಇದು.

ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆ ದೇವರ ಜಾತ್ರೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಜನರ ಬದುಕಿನ ಹಬ್ಬ. ಭಕ್ತಿ, ಶ್ರಮ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮ- all in one. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕಾದರೆ, ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಜಯಪುರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರೆ ಸಾಕು. ಸಿದ್ದೇಶ್ವರರ ಕೃಪೆಯ ಜೊತೆಗೂಡಿ, ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸುವಾಸನೆ ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತುಂಬುತ್ತದೆ.