'ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕುಂಭಮೇಳ' ಕೊಪ್ಪಳ ಗವಿಮಠ ಜಾತ್ರೆಯ ಇತಿಹಾಸ

ಕೊಪ್ಪಳ ಗವಿಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ರಥೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜನಸ್ತೋಮ

ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕುಂಭಮೇಳ ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಮಠ ಹಾಗೂ ಅದರ ವೈಭವಯುತ ರಥೋತ್ಸವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಸುಂದರ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಈ ಮಠವು ಆಧ್ಯಾತ್ಮ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸೇವೆಯ ಸಂಗಮವಾಗಿ ಶತಮಾನಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊತ್ತು ನಿಂತಿದೆ.

ಸಾವಿರ ವರ್ಷದ ಪವಿತ್ರ ಪರಂಪರೆ

ಗವಿಮಠದ ಇತಿಹಾಸವು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಶಿಯಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ರುದ್ರಮುನಿ ಶಿವಾಚಾರ್ಯ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಗುಹೆಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಇಲ್ಲಿಯೇ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತೊಡಗಿದರು. ಈ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವೇ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಗವಿಮಠವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ. 1086ರಲ್ಲಿ ರುದ್ರಮುನಿ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಲಿಂಗೈಕ್ಯರಾದರು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮಾಸ್ಕಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹೋಳಿ ಹಂಪಯ್ಯ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಕಮಾನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.

ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಶಾಸನಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ ಎನ್ನುವುದು ಇತಿಹಾಸಾಸಕ್ತರಿಗೆ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ವಿಷಯ. ಇದರಿಂದ ಈ ನೆಲದ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ರುದ್ರಮುನಿ ಶಿವಾಚಾರ್ಯ ಸ್ವಾಮೀಜಿ

ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆಯ ಆರಂಭ

ಗವಿಮಠಕ್ಕೆ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಇದ್ದರೂ, ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸವ ಪ್ರಾರಂಭವಾದದ್ದು ಸುಮಾರು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ. 11ನೇ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ಜಗದ್ಗುರು ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು 1816ರಲ್ಲಿ ಜೀವಸಮಾಧಿ ಹೊಂದಿದರು. ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಜಾತ್ರೆ ಆಚರಿಸುವ ಪರಂಪರೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರರು ಕೊಪ್ಪಳ ಸಮೀಪದ ಮಂಗಳಾಪುರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ಗುಡದಯ್ಯ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಸರಳತೆ, ಭಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಧ್ಯಾನಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಗುರುಗಳ ಗಮನ ಸೆಳೆದರು. ಗವಿಮಠದ 10ನೇ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ಚನ್ನಬಸವ ಶಿವಯೋಗಿಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಶಿವಯೋಗ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿ 'ಗವಿಸಿದ್ದ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು.

ಜನಪದ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರರು ಅನೇಕ ಅದ್ಭುತಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಜಾಮರ ಕುಷ್ಟರೋಗವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಿದರೆಂಬ ಕಥೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ನಿಜಾಮರು ಮಠಕ್ಕೆ ಸಾವಿರಾರು ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ವಿಜಯಪುರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆಯ ಇತಿಹಾಸ

ಗವಿಸಿದ್ದಪ್ಪಜ್ಜ

ರಥೋತ್ಸವ- ಭಕ್ತಿಯ ಮಹಾಪರ್ವ

ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ನಂತರದ ಎರಡನೇ ದಿನ, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ 'ಬಣದ ಹುಣ್ಣಿಮೆ' ಎಂದು ಕರೆಯುವ ದಿನ, ಗೋಧೂಳಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಥೋತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 50 ಅಡಿ ಎತ್ತರ ಹಾಗೂ 50 ಟನ್ ತೂಕವಿರುವ ಭವ್ಯ ರಥದಲ್ಲಿ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರರ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ರಥೋತ್ಸವಕ್ಕೂ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಮುಂಚೆ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು ರಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು 'ಗವಿಸಿದ್ದಪ್ಪಜ್ಜ' ಎಂದು ನಾಮಘೋಷಣೆ ಮಾಡುವಾಗ ಆ ಭಕ್ತಿಭಾವದ ವಾತಾವರಣ ವರ್ಣನಾತೀತ.

ರಥೋತ್ಸವದ ಮುನ್ನದಿನ ನಡೆಯುವ ಲಘು ರಥೋತ್ಸವವನ್ನು 'ಉಚ್ಛಾಯ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಜಾತ್ರೆಯ ನಿರ್ವಿಘ್ನತೆಗೆ ಸಂಕೇತ.

ತೇರಿಗೆ ಎಸೆಯುವ ಉತ್ತತ್ತಿ!

ಜಡೆಗೌಡ ಪರಂಪರೆ

ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರರ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಭಂಧಪಟ್ಟ ಜಡೆಗೌಡರ ಕಥೆ ಜಾತ್ರೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ. ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರರು ತಮ್ಮ ಜಡೆಯನ್ನು ಊರಗೌಡರ ಮನೆಗೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಪುತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿ ಸಂಭವಿಸಿತು ಎನ್ನುವ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಆ ಮಗುವಿಗೆ ಜಡೆಗೌಡ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇಡಲಾಯಿತು.

ಇಂದಿಗೂ ಜಾತ್ರೆಯ ವೇಳೆ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರರ ಮೂರ್ತಿ ಮೊದಲು ಜಡೆಗೌಡರ ಮನೆಗೆ ತೆರಳಿ ಪೂಜೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ನಂತರ ಗವಿಮಠದತ್ತ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಗುರು- ಭಕ್ತರ ಅನನ್ಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಹಿಂದೂ ಮುಸ್ಲಿಂ ಭಾವೈಕ್ಯ ಸಾರುವ ಯಮನೂರು ಚಾಂಗದೇವ ಉರುಸ್

ದಾಸೋಹದ ಮಹಾಸಾಗರ

ಗವಿಸಿದ್ದಪ್ಪಜ್ಜನ ಜಾತ್ರೆ ಎಂದರೆ ದಾಸೋಹದ ಪರಮೋತ್ಸವು. ಅಧಿಕೃತ ಜಾತ್ರೆ ಮೂರು ದಿನಗಳಾದರೂ, ಅನ್ನದಾಸೋಹ ಸುಮಾರು ಒಂದು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಜಾತ್ರೆಗೆ ತಿಂಗಳ ಮುಂಚೆಯೇ ನೂರಾರು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯ ಸಂಗ್ರಹ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

'ಗವಿಸಿದ್ದಪ್ಪಜ್ಜಂಗಿದು' ಎಂದು ಮೊದಲ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಮೀಸಲಿಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. ಜೋಳ, ಅಕ್ಕಿ, ಬೇಳೆ, ಗೋಧಿ, ಈರುಳ್ಳಿ, ತುಪ್ಪ, ಬೆಲ್ಲ, ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿ- ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ದವಸಧಾನ್ಯಗಳು ಗಾಡಿಗಳ ಮೂಲಕ ಮಠಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತವೆ.

ಅನ್ನದ ಬಟ್ಟಲು!

ಜಾತ್ರೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾಕಶಾಲೆಯ ವೈಭವ ನೋಡಿದರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೆಡೆ ರೊಟ್ಟಿಗಳ ಗುಡ್ಡ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಅನ್ನದ ಬೆಟ್ಟ. ಸಾಂಬಾರ್ ತಯಾರಾಗುವ ದೊಡ್ಡ ಕಡಾಯಿಗಳು, ಸಾಲಾಗಿ ಕುಳಿತ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಬಡಿಸುವ ಸೇವಕರು- ಎಲ್ಲವೂ ಸಮರ್ಪಿತ ಸೇವೆಯ ಚಿತ್ರಣ.

ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ರೊಟ್ಟಿ, ಪಲ್ಯ, ಅನ್ನ, ಸಾಂಬಾರ್, ಸಿಹಿತಿಂಡಿ, ತುಪ್ಪ, ಚಟ್ನಿ- ಎಲ್ಲವೂ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಠಾಧೀಶರೇ ಖುದ್ದಾಗಿ ಮಿರ್ಚಿ ಭಜಿ ಕರಿದು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಬಡಿಸುವುದೂ ವಿಶೇಷ.

ರೊಟ್ಟಿ ಬೆಟ್ಟ!

ಪ್ರಸ್ತುತ ಪೀಠಾಧಿಪತಿ

ಪ್ರಸ್ತುತ 18ನೇ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ಅಭಿನವ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳಿಂದ ಮಠದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 1977ರಲ್ಲಿ ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಾಗರಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಇವರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ಪರ್ವತಯ್ಯ. 2002ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 13ರಂದು ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಹೊಂದಿದರು.

ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಅವರು ಜಲಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕೆರೆ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಅವರಿಗೆ 'ಜಲಋಷಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ.

ಮಠದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ವಸತಿ ನಿಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ದಾಸೋಹ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಗವಿಮಠವು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಲ್ಲ; ಅದು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಸೇವೆಯ ದೀಪಸ್ತಂಭ.

ಗವಿಮಠದ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ

ಗವಿಮಠ – ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸೇವೆಯ ಸಂಕೇತ

ಕೊಪ್ಪಳದ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಉತ್ಸವವಲ್ಲ. ಅದು ಒಂದು ಜೀವಂತ ಜನಪರಂಪರೆ. ಒಂದು ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಏಕತೆಯ ಹಬ್ಬ. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರನ್ನು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅನ್ನದಾಸೋಹದ ಮೂಲಕ ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಸಾರುವ ಮಹೋತ್ಸವ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಕರ್ನಾಟಕದ ಎರಡನೇ ದಸರಾ ಮುದ್ಗಲ್ ಮೊಹರಂ!

ಭಕ್ತರಿಗೆ ಪ್ರಸಾದ ವಿತರಣೆ

ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಗವಿಮಠಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಂತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಜಾತ್ರೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಭಕ್ತಿಭಾವ, ಶಿಸ್ತಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಮನೋಭಾವ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ.

ನೀವು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆ ಹಾಗೂ ದಾಸೋಹದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕೆಂದಿದ್ದರೆ, ಕೊಪ್ಪಳದ ಗವಿಸಿದ್ದಪ್ಪಜ್ಜನ ಜಾತ್ರೆಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹಬ್ಬವಲ್ಲ- ಅದು ಭಕ್ತಿ, ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷ್ಯ.