ವಿಜಯಪುರದ ಮೋತಿ ಬಜಾರ್ - ಮುತ್ತು ರತ್ನ ಮಾರುತ್ತಿದ್ದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ!

ವಿಜಯಪುರದ  ಮೋತಿ ಬಜಾರ್

ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವೈಭವವನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ, ಬೀದಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುತ್ತು–ರತ್ನಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ನಾವು ಕೇಳಿಯೇ ಇರುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಇಂಥದ್ದೇ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಜಯಪುರ ನಗರದಲ್ಲೂ ಇತ್ತು ಎಂಬುದು ಅನೇಕರಿಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.

ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಕಥೆಯಲ್ಲ. ಇದು ದಖನ್ ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪಾರ, ವಲಸೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸಾಕ್ಷಿ.

ವಿಜಯನಗರ ಪತನ ಮತ್ತು ವಿಜಯಪುರದ ಏರಿಕೆ

1565ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ತಾಳಿಕೋಟೆ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಪತನವಾಯಿತು. ಈ ಘಟನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವಿಜಯನಗರದ ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತು ದಖನ್ ಸುಲ್ತಾನರ ಕೈವಶವಾಯಿತು. ಹಂಪಿಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದದ್ದು ಇಂದಿನ Vijayapura.

ವಿಜಯನಗರ ಪತನದ ನಂತರ, ಹಂಪಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಶಿಲ್ಪಿಗಳು, ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ವಿಜಯಪುರದತ್ತ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಹೀಗಾಗಿ ವಿಜಯಪುರವು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ದಖನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.

ವಿಜಯಪುರದ  ಮೋತಿ ಬಜಾರ್

ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿಗಳ ಬಜಾರ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ

ಈ ವಲಸೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ನೋಡಿ, ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ಸುಲ್ತಾನರು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ನೂರಾರು ಬಜಾರ್‌ಗಳು (ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು) ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇಂದಿಗೂ ವಿಜಯಪುರ ನಗರದಲ್ಲಿ ಈ ಬಜಾರ್‌ಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ.

ಈ ಎಲ್ಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದುದು – ಮೋತಿ ಬಜಾರ್

ಮೋತಿ ಬಜಾರ್ – ಮುತ್ತುಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ

ವಿಜಯಪುರ ನಗರದ ಯತ್ನಾಳ್ ಕ್ರಾಸ್ ಬಳಿ ಇಂದು ಒಂದು ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ ಹಳೆಯ ಸ್ಮಾರಕ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯು ಅಲ್ಪವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಇದನ್ನು ಮೋತಿ ಬಜಾರ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ “ಮೋತಿ” ಅಂದರೆ ಮುತ್ತು. ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಮುತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.

ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ, ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು 1620ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ಸುಲ್ತಾನ ಎರಡನೇ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ರಾಮಲಿಂಗ ಡ್ಯಾಮ್ – ವಿಜಯಪುರದ ಮರೆತುಹೋದ ನೀರಾವರಿ ಅದ್ಭುತ

ವಿಜಯಪುರದ ಮೋತಿ ಬಜಾರ್ (ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಚಿತ್ರ)

ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ

ಇಂಡೋ–ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮೋತಿ ಬಜಾರ್ ತನ್ನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಭವ್ಯವಾದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಇಂದು ಇದರ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪ ಬಹುತೇಕ ನಾಶಗೊಂಡಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ:

👉 ಇದು ಮೂರು ಅಂತಸ್ತಿನ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು

👉 ಸುಮಾರು 196 ಮಳಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು

👉 ಮಳಿಗೆಗಳ ನಡುವೆ ಜನ ಓಡಾಡಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಅಗಲದ ದಾರಿಗಳಿದ್ದವು

ಒಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಇದು ಇಂದಿನ ಸೂಪರ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಮಾದರಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇಂದಿಗೂ ಕಟ್ಟಡದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಕಮಾನು ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಈ ದೈತ್ಯ ಫಿರಂಗಿ!

ಇಲ್ಲಿ ಏನು ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು?

ಮೋತಿ ಬಜಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುತ್ತು, ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನಗಳು, ಚಿನ್ನ–ಬೆಳ್ಳಿ ಆಭರಣಗಳು, ರೇಷ್ಮೆ ಬಟ್ಟೆಗಳು, ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಜಾತಿಯ ಕುದುರೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ವಸ್ತುಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ತೆರೆದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ವಿಶೇಷ. ಸುಲ್ತಾನರು, ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳು, ಸೇನಾಪತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಪರಿವಾರದವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶವಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿಜಯಪುರದ ಮೋತಿ ಬಜಾರ್ (ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಚಿತ್ರ)

ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರ

ಮೋತಿ ಬಜಾರ್‌ಗೆ ಪರ್ಷಿಯಾ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ, ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಮುಂತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು; ಅರಬ್ಬರು, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು, ಫ್ರೆಂಚರು, ಡಚ್ಚರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂಬ ದಾಖಲೆಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ.

ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಸರಾಯಿ (ಲಾಜ್) ಮಾದರಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇದ್ದು, ಅವರಿಗೆ ವಸತಿ, ಆಹಾರ ಹಾಗೂ ಗೋದಾಮು (ಸಂಗ್ರಹ) ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೋತಿ ಬಜಾರ್ ಕೇವಲ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಲ್ಲದೆ, ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ವೃತ್ತಿಕಾರರು, ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ರಾಜಪರಿವಾರ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸೇರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೇಳವಾಗಿತ್ತು.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಜಹಾಜ್ ಮಹಲ್: ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ಕಾಲದ ನೌಕಾಪಡೆ ಕಚೇರಿ

ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು (ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಚಿತ್ರ)

ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ

ಬೆಲೆಬಾಳುವ ವಸ್ತುಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ ಸೈನಿಕರನ್ನು ರಕ್ಷಣೆಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಬಜಾರ್ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಇವರು ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹ, ಬೆಲೆ ನಿಗದಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ನಡುವಿನ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೋತಿ ಬಜಾರ್ ಸ್ಮಾರಕದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು, ಸಣ್ಣ ಕಮಾನುಗಳು ಮತ್ತು ಮಳಿಗೆಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಮಸೀದಿ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿಗಾಗಿ ಬಾವಡಿ ಇದ್ದಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಈಗ ಕಾಣೆಯಾಗಿದ್ದುದು ವಿಷಾದಕರ.

ಸದ್ಯ ಈ ಸ್ಮಾರಕವು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಇದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕುಸಿದು ಬೀಳುವ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ.

ವಿಜಯಪುರದ  ಮೋತಿ ಬಜಾರ್

ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಅಗತ್ಯ

ಅಪಾರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಮೋತಿ ಬಜಾರ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಒಳಪಡಬೇಕು, ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಆಶಯ.

ನೀವು ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ವಿಜಯಪುರ ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರೆ, ಗೋಳಗುಮ್ಮಟ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಜೊತೆಗೆ

ಈ ಮರೆತುಹೋದ ಮೋತಿ ಬಜಾರ್ ನೋಡೋದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮರೆಯಬೇಡಿ.

ಇದು ಮುತ್ತು–ರತ್ನಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ದಖನ್ ಇತಿಹಾಸದ ಮೌನ ಸಾಕ್ಷಿ.