ಅಮರಗೋಳ ಬನಶಂಕರಿ ದೇವಾಲಯ; ಚಾಲುಕ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅಪರೂಪದ ಸಾಕ್ಷಿ

ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಅಮರಗೋಳದಲ್ಲಿರುವ ಬನಶಂಕರಿ ದೇವಾಲಯ

ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ–ಧಾರವಾಡ ಅವಳಿ ನಗರಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ನವನಗರದ ಸಮೀಪ ಇರುವ ಅಮರಗೋಳ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಪತ್ತು ಎಂದರೆ ಬನಶಂಕರಿ ದೇವಾಲಯ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸುಂದರ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇತಿಹಾಸಾಸಕ್ತರು, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅಧ್ಯಯನಕಾರರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲೇ ಮುಂದುವರಿದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 6ನೇ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತ (ಕ್ರಿ.ಶ. 11–12ನೇ ಶತಮಾನ) ಈ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಚಾರ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಬೇಕು: ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 'ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು' ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆ ಇದ್ದರೂ, ಇತಿಹಾಸದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯ (ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯ) ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದಾಗಿ ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. ದ್ರಾವಿಡ ಮತ್ತು ನಾಗರ ಶೈಲಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿರುವ ವೇಸರ ಶೈಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಶೈಲಿ ಡಕ್ಕನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿದ್ದು, ಚಾಲುಕ್ಯರು ಇದನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.

ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಅಮರಗೋಳದಲ್ಲಿರುವ ಬನಶಂಕರಿ ದೇವಾಲಯ ಹಿಂಭಾಗ

ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಈ ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿಲ್ಪಿ ಜಕಣಾಚಾರಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪುತ್ರ ಡಂಕಣಾಚಾರಿ ಅವರ ಹೆಸರುಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇವುಗಳನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುವ ನಿಖರ ಶಾಸನಾಧಾರಗಳು ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ. ಆದರೂ, ದೇವಾಲಯದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಮತ್ತು ಕಂಬಗಳ ಮೇಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಕೈಚಳಕ ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅನುಮಾನವೇ ಇಲ್ಲ.

ಕ್ರಿ.ಶ. 1120ರ ಸುತ್ತಲಿನ ಒಂದು ಶಿಲಾಶಾಸನದಲ್ಲಿ 'ಜಕ್ಕರಸ' ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಉಲ್ಲೇಖ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅವನು ಕೇಶವ ಮತ್ತು ಭೈರವ ದೇವರ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮಾಡಿದ್ದನು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಈ ದೇವಾಲಯದ ಮೂಲ ದೇವತೆಗಳು ಬನಶಂಕರಿ ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಉಣಕಲ್ ಚಂದ್ರಮೌಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇತಿಹಾಸ

ದೇವಾಲಯ ಗೋಡೆ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುವ ದೇವಕೋಷ್ಠಕಗಳು

ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ – ವೇಸರ ಶೈಲಿಯ ಸೌಂದರ್ಯ

ಅಮರಗೋಳ ಬನಶಂಕರಿ ದೇವಾಲಯವು ಮರಳುಗಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ‘ದ್ವಿಕೂಟ’ ಮಾದರಿಯ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳು ತೆರೆದ ಅಂತರಾಳಗಳ (ಸುಕಾನಾಸಿ) ಮೂಲಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ನವರಂಗಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳು, ಅಂತರಾಳ, ವಿಶಾಲ ನವರಂಗ ಮತ್ತು ಎರಡು ಮುಖಮಂಟಪಗಳು ಸೇರಿವೆ. ನವರಂಗದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ “ನಾಟ್ಯರಂಗ” ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಒಂದು ವೇದಿಕೆಯಿದ್ದು, ಅದು ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವೇದಿಕೆಯ ಸುತ್ತ ನಾಲ್ಕು ಅತಿ ಸುಂದರ ಕಂಬಗಳು ನಿಂತಿದ್ದು, ಅವು ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಹಾವೇರಿಯ ಹಾನಗಲ್ ತಾರಕೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇತಿಹಾಸ

ದೇವಾಲಯ ಗೋಡೆ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬಂದ ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪ

ಕಂಬಗಳ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ – ಜೀವಂತ ಕಲೆಯ ಮೆರಗು

ಈ ದೇವಾಲಯದ ನವರಂಗದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 16 ಕಂಬಗಳಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಂಬವೂ ವಿಭಿನ್ನ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಅದ್ಭುತ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ, ವರಾಹ, ವಿಷ್ಣು, ನರಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಉಗ್ರನರಸಿಂಹ, ಬ್ರಹ್ಮ, ಸೂರ್ಯ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ, ಸರಸ್ವತಿ ಹಾಗೂ ಚಾಮುಂಡಿ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳ ಸುಂದರ ರೂಪಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕಂಬಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ತೋರಣಗಳು, ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಕುಸುರಿ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ತಳಭಾಗದ ಪ್ರಭಾವಳಿಗಳ ಕೆತ್ತನೆ—ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಒಂದು ಸಮೃದ್ಧ ಕಲಾತ್ಮಕ ಕಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಚಾಲುಕ್ಯ ಕಾಲದ ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಅಪಾರ ಕಲಾತ್ಮಕತೆ ಮತ್ತು ನಿಖರತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.

ದೇವಾಲಯ ಒಳಗಿನ ಕಂಬದ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬಂದ ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪ

ದೇವತೆಗಳ ಬದಲಾವಣೆ – ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಕ್ಷಿ

ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಬನಶಂಕರಿ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಶಿವಲಿಂಗ ಮೂಲ ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲ. ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಕೇಶವ ಮತ್ತು ಭೈರವ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಇದ್ದವು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವು ಕಾಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಬನಶಂಕರಿ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

ಇನ್ನೊಂದು ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 15 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಪೂಜೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ದೇವಾಲಯದ ನಿರಂತರ ಉಪಯೋಗ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಕ್ತರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿರುವ ಬನಶಂಕರಿ ದೇವಿ ಮೂರ್ತಿ

ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ

ಈ ದೇವಾಲಯದ ಶಿಖರವು ಈಗ ಶಿಥಿಲಗೊಂಡಿದೆ. ಹೊರಗಿನ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಗೋಪುರಗಳು ಮತ್ತು ಖಾಲಿ ದೇವಕೋಷ್ಠಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಮಳೆ, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಕಾಲಚಕ್ರದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಹೊರಗಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿವೆ.

ಆದರೆ, ಈ ಪಾಳುಬಿದ್ದ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ದುರಸ್ತಿಪಡಿಸಿ, ಈಗ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಪಾಡಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲೂ ವಿಶಾಲ ಪ್ರಾಂಗಣ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಮೈಸೂರು ಸೋಮನಾಥಪುರ ಚನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ ಇತಿಹಾಸ

ದೇವಾಲಯ ಗೋಡೆ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬಂದ ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪ

ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸ ಮಾಹಿತಿ

ಅಮರಗೋಳ ಗ್ರಾಮವು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 9 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು, ನವನಗರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಇರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು:

• ಉಣಕಲ್ ಕೆರೆ

• ಚಂದ್ರಮೌಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ

ಈ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಇದು ಉತ್ತಮ ಪ್ರವಾಸ ಮಾರ್ಗವಾಗಬಹುದು.

ದೇವಾಲಯ ಗೋಡೆ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬಂದ ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪ

ಮರೆತಿರುವ ಇತಿಹಾಸದ ಮಣಿ

ಅಮರಗೋಳ ಬನಶಂಕರಿ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಇತಿಹಾಸ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ದೇವಾಲಯವಲ್ಲ, ಆದರೆ ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಕಲಾತ್ಮಕತೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರತಿರೂಪವಾಗಿದೆ.

ನೀವು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರೆ, ಈ ಅಪರೂಪದ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ತಪ್ಪದೇ ವೀಕ್ಷಿಸಿ. ಇಂತಹ ಅಡಗಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಅರಿತು, ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಎಲ್ಲರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.