ಈ ಶಿವನಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ! ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಚಂದ್ರಮೌಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಇತಿಹಾಸ

ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟಿ ಸಾರಾ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಕ್ಷಣ

ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅಂದ ತಕ್ಷಣ ನಮಗೆ ನೆನಪಾಗುವುದು ಚಾಲುಕ್ಯರು. ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಭಾರತದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಗರಿಮೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಇದೇ ಪರಂಪರೆಯ ಅಪರೂಪದ ಕಲಾಸಂಪತ್ತೊಂದು ವಾಣಿಜ್ಯ ನಗರಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲೂ ಅಡಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಅನೇಕರಿಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.

ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಿಂದ ಕೇವಲ 4 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಉಣಕಲ್ ಕೆರೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಸುಮಾರು 900 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಚಂದ್ರಮೌಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಇದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ದೇವಾಲಯವಲ್ಲ, ಕರ್ನಾಟಕದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯ ಮೌನ ಸಾಕ್ಷಿ.

ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಈ ಶಿವಾಲಯವನ್ನು 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಪರಂಪರೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ದೊರೆ ನರಸಿಂಹ ರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಮರಶಿಲ್ಪಿ ಜಕಣಾಚಾರಿ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. 

ಜಕಣಾಚಾರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕೇಳಿದಾಗ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳು ನೆನಪಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಆ ಶಿಲ್ಪಪರಂಪರೆಯ ನೈಪುಣ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಅಮರಗೋಳ ಬನಶಂಕರಿ ದೇವಾಲಯ ಇತಿಹಾಸ

ಚತುರ್ಮುಖ ಶಿವಲಿಂಗ

ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಅಪರೂಪವಾದ ಚತುರ್ಮುಖ ಶಿವಲಿಂಗ

ಈ ದೇವಾಲಯದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವಿಶೇಷತೆ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲಿರುವ ಚತುರ್ಮುಖ ಶಿವಲಿಂಗ. ಶಿವನ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಲಿಂಗ ರೂಪ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿರಳ. ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂತಹ ಚತುರ್ಮುಖ ಲಿಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇವಾಲಯಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ಮಾತ್ರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಕೋಟಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಾರ್ಚೋಮಾ ಶಿವಾಲಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಇದೇ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯ ಚಂದ್ರಮೌಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ.

ಮಧ್ಯದ ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಈ ಲಿಂಗವು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿದೆ. ಶಿವನ ತತ್ತ್ವದ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಈ ವಿನ್ಯಾಸ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಭಕ್ತಿಭಾವ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಚಾರ್ಚೋಮಾ ಶಿವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಶಿವಲಿಂಗ

ದೇವಾಲಯದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ರಚನೆ

ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಲ್ಲಿನ ಆಯ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಅಳವಡಿಕೆ ನೋಡಿದರೆ ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಕೌಶಲ್ಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.

ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕೂ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಸಿಗದ ವಿನ್ಯಾಸ. ಒಟ್ಟು ಐದು ಗರ್ಭಗೃಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದ ಗರ್ಭಗೃಹವೇ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಚತುರ್ಮುಖ ಲಿಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮಧ್ಯದ ಗರ್ಭಗೃಹಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬಾಗಿಲುಗಳಿವೆ. ಒಟ್ಟು ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ 12 ಬಾಗಿಲುಗಳಿವೆ ಎಂಬುದು ವಿಶೇಷ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಾಗಿಲಿನ ಮೇಲೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಅಲಂಕರಿಸಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ.

ದೇವಾಲಯ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಹಾವೇರಿ ಹಾನಗಲ್ ತಾರಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಇತಿಹಾಸ

ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಶಿವಲಿಂಗ

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಿವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಂದಿ ವಿಗ್ರಹ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ನಂದಿ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಇದು ಈ ದೇವಾಲಯದ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಶ.

ಈ ನಂದಿಗಳು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಎದುರು ಶಿವನತ್ತ ದೃಷ್ಟಿ ನೆಟ್ಟಿರುವಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿನ ಅವುಗಳ ರೂಪಕೌಶಲ್ಯ ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ನೈಪುಣ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಅದ್ಭುತ ವೈಭವ

ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ನರ್ತಕಿಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಆ ಕಾಲದ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಬಳ್ಳಿಯಾಕಾರದ ಕೆತ್ತನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಜಾಲಂಧರಗಳು (ಅಲಂಕೃತ ಕಿಟಕಿಗಳು) ಕಣ್ಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಹೊರಭಾಗದ ಭಿತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ದೇವತೆಗಳ ರೂಪಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.

ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಮಾಣದ ದೇವಕೋಷ್ಠಕಗಳು ಶಿಖರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿವೆ. ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಶ್ವದಳ ಮತ್ತು ಆನೆಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಇವು ದೇವಾಲಯದ ತಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಕಲಾತ್ಮಕ ಬಲ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಹೊಯ್ಸಳ ದೇವಾಲಯಗಳಂತೆ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪಗಳಿದ್ದರೂ, ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಪಥವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ.

ದೇವಾಲಯ ಹೊರಗೋಡೆ ಮೇಲಿರುವ ಶಿಲ್ಪ

ಯುಗಾದಿ ದಿನದ ಸೂರ್ಯ ಕಿರಣದ ಅದ್ಭುತ

ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖ ದ್ವಾರದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಗೋಳಾಕಾರದ ಮೂರು ಕಿಂಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಯುಗಾದಿ ಪಾಡ್ಯದಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಮಧ್ಯದ ಕಿಂಡಿಯ ಮೂಲಕ ನೇರವಾಗಿ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶಿವಲಿಂಗದ ಮುಖಭಾಗಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಇದು ಆ ಕಾಲದ ಖಗೋಳ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರದ ಅದ್ಭುತ ಸಂಯೋಜನೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸುಮಾರು 900 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯ ಮಳೆ, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಬಿಸಿಲಿನ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ತನ್ನ ಮೂಲ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಹೊರಭಿತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ಕುಸುರಿ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಕರಗಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ಕೆಲವೆಡೆ ಮಾತ್ರ ಮೂಲ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಉಣಕಲ್ ಕೆರೆಯಿಂದ ದೇವಾಲಯ ತಲುಪಲು ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಹಾದು ಹೋಗಬೇಕು. ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಮನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಇದು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಗಮನಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ.

ದೇವಾಲಯ ಹೊರಗೋಡೆ ಮೇಲಿನ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ

ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳು

ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಚತುರ್ಮುಖ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರತೀ ಸೋಮವಾರ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6 ಗಂಟೆಯಿಂದ ಸಂಜೆ 6 ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ದೀಪಾವಳಿ ಮತ್ತು ಮಹಾನವಮಿ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಉತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ ದಿನ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಎಂದರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮ ನಗರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ನಗರವು ತನ್ನ ಒಳಗಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರತ್ನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಷಯ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಮೈಸೂರು ಸೋಮನಾಥಪುರ ಚನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ ಇತಿಹಾಸ

ಚಂದ್ರಮೌಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ

ಏಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬೇಕು?

• ಅಪರೂಪದ ಚತುರ್ಮುಖ ಶಿವಲಿಂಗ ದರ್ಶನ

• 12ನೇ ಶತಮಾನದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅಧ್ಯಯನ

• ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಅದ್ಭುತ ಕೆತ್ತನೆಗಳು

• ಯುಗಾದಿ ದಿನದ ಸೂರ್ಯ ಕಿರಣದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ

• ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಸಂಗಮ

ನೀವು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರೆ, ಕೇವಲ ಉಣಕಲ್ ಕೆರೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಹಿಂತಿರುಗಬೇಡಿ. ಈ ಅಪರೂಪದ ಚಂದ್ರಮೌಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ 900 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ.