ಬೇಲೂರು, ಹಳೇಬೀಡು ನಂತರ ನೋಡಲೇಬೇಕಾದ ಸೋಮನಾಥಪುರ ಅದ್ಭುತ!

ಸೋಮನಾಥಪುರ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯದ ದೃಶ್ಯ

ಬಾಗಿಲೊಳ್ ಕೈಮುಗಿದು ಒಳಗೆ ಬಾ ಯಾತ್ರಿಕನೇ, ಶಿಲೆಯಲ್ಲವೀ ಗುಡಿಯು ಕಲೆಯ ಬಲೆಯು ಎಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಕುವೆಂಪು ಕರ್ನಾಟಕದ ದೇವಾಲಯಗಳ ಶಿಲ್ಪಕಲಾ ವೈಭವವನ್ನು ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೊಯ್ಸಳರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಈ ಮಾತಿಗೆ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ.

ಬೇಲೂರು ಮತ್ತು ಹಳೇಬೀಡು ದೇವಾಲಯಗಳ ಶಿಲ್ಪಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕಂಡವರು ನೋಡಲೇಬೇಕಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಅದ್ಭುತ ಸ್ಥಳವೇ ಸೋಮನಾಥಪುರ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಚನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ ಹೊಯ್ಸಳ ಕಾಲದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಅದ್ಭುತ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ ಶಿಲ್ಪಕಲಾ ವೈಭವ

ಮೈಸೂರು ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 30 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸೋಮನಾಥಪುರ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಅಪಾರವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1268ರಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ ದೊರೆ ಮೂರನೇ ನರಸಿಂಹ ಅವರ ದಂಡನಾಯಕನಾಗಿದ್ದ ಸೋಮನಾಥ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಅವನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ ಈ ಊರಿಗೆ ಸೋಮನಾಥಪುರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಹಾವೇರಿ ಹಾನಗಲ್ ತಾರಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಇತಿಹಾಸ

ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವ ದೇವಾಲಯ

ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ದೇವಾಲಯದ ವಿನ್ಯಾಸ

ಚನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವು ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಜಗತಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಗತಿಯ ಮೇಲಿನ ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ದೇವಾಲಯ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಪಥವಿದೆ. ಜಗತಿಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ ಗಜಶಿಲ್ಪಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅದು ಆನೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಶೇಷತೆ ಎಂದರೆ ಅದರ ಮೂರು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳು. ಈ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ತ್ರಿಕೂಟಾಚಲ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮೂರು ಶಿಖರಗಳು ಅದರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆ

ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣ ಮತ್ತು ದೇವಗೃಹಗಳು

ಚನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವು ವಿಶಾಲವಾದ ಆಯತಾಕಾರದ ಆವರಣದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಆವರಣದ ಸುತ್ತಲೂ ಸುಮಾರು 64 ಸಣ್ಣ ದೇವಗೃಹಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಗೃಹಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಪೂಜಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಯಾತ್ರಿಕರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇವಗೃಹದಲ್ಲೂ ದೇವರ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇಂದಿಗೆ ಬಹುತೇಕ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ವಿಗ್ರಹಗಳು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ನಾಶಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ ದಾಳಿಯಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿವೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಅಮರಗೋಳ ಬನಶಂಕರಿ ದೇವಾಲಯ ಇತಿಹಾಸ

ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಅಪೂರ್ವ ವೈಭವ

ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಭಾಗದ ಗೋಡೆಗಳು ಹೊಯ್ಸಳ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಅದ್ಭುತ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿವೆ. ಗೋಡೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆರು ಶಿಲ್ಪಪಟ್ಟಿಕೆಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಟ್ಟಿಕೆಯೂ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿನ ಪಟ್ಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಸರಣಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಕುದುರೆ ಸವಾರರ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಮೂರನೇ ಪಟ್ಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೂಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಚಿತ್ರಣಗಳಿವೆ.

ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತದ ದೃಶ್ಯ

ಇದರ ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತ ಮತ್ತು ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಹೊಯ್ಸಳ ಅರಸರ ಸಾಹಸಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ದೃಶ್ಯಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಕುವೆಂಪು ಅವರ 'ಸರಸದಿಂ ಉಲಿಯುತಿದೆ ಶಿಲೆಯು ರಾಮಾಯಣವಿಲ್ಲಿ, ಬಾದರಾಯಣನಂತೆ ಹಾಡುತಿದೆ ಭರತವನಿಲ್ಲಿ' ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳು ನೆನಪಾಗುತ್ತವೆ. 

ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆಯ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು

ಚನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಿವಿಧ ಅವತಾರಗಳು, ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿಯರು, ಸಂಗೀತಗಾರರು, ಮೋಹಿನಿ, ಕಾಮದೇವ, ಸರಸ್ವತಿ, ಪ್ರಹ್ಲಾದ, ಉಗ್ರ ನರಸಿಂಹ, ಗಣೇಶ, ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಗು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಶಿಲ್ಪಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಕಣ್ಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ.

ಕೆಲವು ಪಟ್ಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಮಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲೈಂಗಿಕ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನೂ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಆ ಕಾಲದ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.

ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿರುವ ದೇವತೆಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳು

ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗದ ಸೌಂದರ್ಯ

ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಸಭಾಮಂಟಪದಲ್ಲಿರುವ ಕಂಬಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಂಬವೂ ವಿಭಿನ್ನ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಸಭಾಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳಿವೆ. ಉತ್ತರ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಜನಾರ್ದನನ ವಿಗ್ರಹವಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ವೇಣುಗೋಪಾಲನ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಮಧ್ಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಈಗ ವಿಗ್ರಹ ಇಲ್ಲ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಚನ್ನಕೇಶವನ ವಿಗ್ರಹ ಇದ್ದಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದೇವಾಲಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಹಾಗೂ ಕಮಲದ ಮೊಗ್ಗಿನ ಆಕೃತಿಯ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಮನಮೋಹಕವಾಗಿವೆ.

ದೇವಾಲಯ ಮಂಟಪದ ಒಳಗಿರುವ ಕಂಬಗಳು

ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಅದ್ಭುತ ಕೌಶಲ್ಯ

ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಮಲ್ಲಿತಮ್ಮ, ಮಸಣತಮ್ಮ, ಭಾಮೇಯ, ಚಾಮೇಯ ಮುಂತಾದ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದರೆಂದು ಶಾಸನಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.

ಹೊಯ್ಸಳ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಪದ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸೋಮನಾಥಪುರದ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಗ್ಗಲ್ಲು ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಲ್ಲು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ತರಿಸಿಕೊಂಡಿರಬಹುದೆಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.

ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 15ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ದೇವಾಲಯ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು ಎಂದು ಶಾಸನಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ನಂತರ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅರಸರು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಮಾಡಿದರು.

1924ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಅರಸರು ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದರು. 1953ರಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ವಿದ್ಯುದ್ದೀಪಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇಂದು ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಉಣಕಲ್ ಚಂದ್ರಮೌಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಇತಿಹಾಸ

ದೇವಾಲಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ದೀಪಸ್ತಂಭ

ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ

ಇಂದು ಸೋಮನಾಥಪುರದ ಚನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಸಮೀಪದ ಪ್ರಶಾಂತ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಹಸಿರು ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು ಅದರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.

ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ ಮತ್ತು ವೈಭವವನ್ನು ನೋಡಿ ಬೆರಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇತಿಹಾಸ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವವರಿಗೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶೇಷ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತಿ ಇಂಚಿನಲ್ಲೂ ಅದ್ಭುತ ಶಿಲ್ಪ!

ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ

ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಬೆಳಿಗ್ಗೆಯಿಂದ ಸಂಜೆವರೆಗೆ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕವಿದೆ. ಮೈಸೂರು ನಗರದಿಂದ ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಸೋಮನಾಥಪುರಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದು. ಮೈಸೂರು ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಪ್ರವಾಸ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪದೇ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಉತ್ತಮ.

ಸೋಮನಾಥಪುರದ ಚನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವು ಕೇವಲ ದೇವಾಲಯವಲ್ಲ; ಅದು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಿಲ್ಪವೂ ಆ ಕಾಲದ ಕಲಾವಿದರ ಪ್ರತಿಭೆ, ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ರಮವನ್ನು ಸಾರಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಶಿಲೆಯ ಮೇಲೆ ಮೂಡಿದ ಈ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಜಾಣ್ಮೆ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸು ತುಂಬಿ ಬರುತ್ತದೆ.

ನೀವು ಮೈಸೂರಿಗೆ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಯೋಜನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಈ ಶಿಲ್ಪಕಲಾ ವೈಭವವನ್ನು ಕಣ್ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಲು ಸೋಮನಾಥಪುರದ ಚನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ತಪ್ಪದೇ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ.