 |
| ಬಾರಿಷ್ಪುರ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರ |
 |
| ಬಾರಿಷ್ಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲ್ಪಕಲಾಕೃತಿಗಳು |
ವಿಜಯಪುರ ನಗರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜಾಗೃತಿ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಿರ್ಮಿತಿ ಕೇಂದ್ರ ವತಿಯಿಂದ 2005ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಜಯಪುರ ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 10 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಅಫಜಲ್ಪುರ ಟಕ್ಕೆ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶದ ಬಳಿ ಈ ಮಾದರಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಬಾರಿಷ್ ಎಂಬುದು ಹಿಂದಿ ಪದ. ಅದರ ಅರ್ಥ ಮಳೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಳೆಹನಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಈ ಕಲ್ಪಿತ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ 'ಬಾರಿಷ್ಪುರ' ಎಂಬ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಹಲವು ಆಕರ್ಷಕ ಶಿಲ್ಪಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಕೂಡಾ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಬ್ಯಾಗ್ಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಹನಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿರುವ ದೃಶ್ಯ, ಮಳೆನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರು, ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಮಹಿಳೆ, ಮಳೆನೀರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು- ಹೀಗೆ ಹಲವು ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಶಿಲ್ಪ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಶಿಲ್ಪಕೃತಿಗಳು ಕೇವಲ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ಅವುಗಳು ಮಳೆನೀರಿನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ತಿಳಿಸುವ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ.
ನೈಜ ಹಳ್ಳಿಯ ಅನುಭವ ನೀಡುವ ಮಾದರಿ ಗ್ರಾಮ
ಬಾರಿಷ್ಪುರ ಒಳಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟ ಕೂಡಲೇ ನಾವು ಯಾವುದೋ ನಿಜವಾದ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ ಎನ್ನುವ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿ ಜೀವನದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಶಾಲೆ, ದೇವಸ್ಥಾನ, ಮನೆಗಳು, ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಕಚೇರಿ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರ, ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿ ಮುಂತಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಮಾದರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಹಳ್ಳಿಯ ನೈಜ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವಂತಿದೆ.ಆದರೆ ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಮಳೆನೀರು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿಸುವುದು.
 |
| ಮಳೆ ನೀರು ಸಂಗ್ರಹ |
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಬಿಜಾಪುರ ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ಕಾಲದ ಬಾವಡಿ ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
 |
| ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರು ಸೇದುತ್ತಿರುವ ಮಹಿಳೆ |
ಮಳೆನೀರು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ
ಬಾರಿಷ್ಪುರದಲ್ಲಿ ಮಳೆನೀರು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಹಲವು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಂಚಿನ ಮನೆ, ತಾರಸಿ ಮನೆ, ಸಿಮೆಂಟ್ ಅಥವಾ ಫ್ಲಾಟ್ ಮನೆ ಹಾಗೂ ತಗಡಿನ ಛಾವಣಿಯ ಮನೆಗಳಂತಹ ವಿವಿಧ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಮನೆಯ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಿಂದ ಮಳೆನೀರು ಹೇಗೆ ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ.ಛಾವಣಿಯ ಮೇಲಿನಿಂದ ಹರಿದು ಬರುವ ಮಳೆನೀರನ್ನು ಕೊಳವೆಗಳ ಮೂಲಕ ತೊಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ತೊಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೀರನ್ನು ನಂತರ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಾಗಿ ಅಥವಾ ಮನೆಯ ಬೇರೆ ಉಪಯೋಗಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದು.
 |
| ಇಂಗು ಗುಂಡಿ ಮಾದರಿ |
ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಮಳೆನೀರು ಸಂಗ್ರಹದ ಬಗ್ಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಲಕ್ಷಾಮವು ದೇಶದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಮಳೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅದರ ಬಹುಪಾಲು ನೀರು ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಾರಿಷ್ಪುರದಂತಹ ಮಾದರಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಳ್ಳಿಯೂ ಬಾರಿಷ್ಪುರದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಮಳೆನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರೆ ಜಲಕ್ಷಾಮದ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.
 |
| ಮಳೆ ನೀರು ಸಂಗ್ರಹ |
600 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ವಿಜಯಪುರ ನಗರದ ಮಾದರಿ
ಬಾರಿಷ್ಪುರದ ಅತ್ಯಂತ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಭಾಗವೆಂದರೆ ಸುಮಾರು 600 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ವಿಜಯಪುರ ನಗರದ ಮಾದರಿ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಜಯಪುರವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದವರು ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ಸುಲ್ತಾನರು. ಅವರು ಕೇವಲ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವರಲ್ಲ; ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದರು.ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಜಯಪುರ ಒಂದು ಬರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದರೂ ನಗರಕ್ಕೆ ನೀರಿನ ಕೊರತೆ ಆಗದಂತೆ ಹಲವಾರು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.
ಬಾರಿಷ್ಪುರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಕಾಲದ ವಿಜಯಪುರ ನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಗರಕ್ಕೆ ನೀರು ತರಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಕೆರೆಗಳು, ಕಾಲುವೆಗಳು, ಬಾವಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಕಾಲುವೆಗಳ ಮೂಲಕ ನಗರಕ್ಕೆ ತರಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
 |
| ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ಕಾಲದ ಬಿಜಾಪುರ ನಗರದ ಮಾದರಿ |
ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಇತಿಹಾಸಕಾರರನ್ನು ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಭೂಗರ್ಭದೊಳಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕರೆಜ್ (qanat) ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮೂಲಕ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ನಗರಕ್ಕೆ ತರಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ತೋಡಿ, ನೆಲದಡಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ನಗರಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ನೀರು ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಆವಿಯಾಗದೆ ಉಳಿಯುತ್ತಿತ್ತು.
ಬಾರಿಷ್ಪುರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವಿಜಯಪುರ ನಗರದ ಮಾದರಿ ಈ ಎಲ್ಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಾಸಕ್ತರಿಗೆ ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.
ಬಾರಿಷ್ಪುರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವಿಜಯಪುರ ನಗರದ ಮಾದರಿ ಈ ಎಲ್ಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಾಸಕ್ತರಿಗೆ ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿ 400 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಇತ್ತು ಹವಾನಿಯಂತ್ರಿತ ರೆಸಾರ್ಟ್!
 |
| ಮಳೆ ನೀರು ಸಂಗ್ರಹದ ಮಾದರಿ |
ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವ ಘೋಷವಾಕ್ಯಗಳು
ಬಾರಿಷ್ಪುರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮಳೆನೀರು ಸಂಗ್ರಹದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಘೋಷವಾಕ್ಯಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. 'ಮಳೆನೀರು ಬಳಸಿ – ಜಲಕ್ಷಾಮ ಅಳಿಸಿ', 'ಕೆರೆಯಂತೆ ಹೊಲ ಮಾಡು – ದೊರೆಯಂತೆ ನೀ ಬಾಳು', 'ಪ್ರತಿ ಹನಿ ಅಮೂಲ್ಯ' ಎಂಬ ಸಂದೇಶಗಳು ಜನರಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅರಿವಿಗೆ ತರುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಾದರಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ನಿರಂತರ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ತಜ್ಞರು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದು, ಮೈಸೂರು ಮೂಲದ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ನೀರಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಜಾಗೃತಿಗಾಗಿ ಹಲವು ಮಹತ್ವದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಬಾರಿಷ್ ಪುರವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಮಾದರಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರ
ಮಳೆನೀರು ಸಂಗ್ರಹದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಿಳಿಸಲು ಶಿಕ್ಷಕರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಬಾರಿಷ್ಪುರಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರೆ ಬಹಳ ಉತ್ತಮ. ಇಲ್ಲಿ ಮಳೆನೀರು ಸಂಗ್ರಹದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಿಷಯ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ; ಪರಿಸರ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ.ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಲಕ್ಷಾಮವು ದೇಶದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಮಳೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅದರ ಬಹುಪಾಲು ನೀರು ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಾರಿಷ್ಪುರದಂತಹ ಮಾದರಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಳ್ಳಿಯೂ ಬಾರಿಷ್ಪುರದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಮಳೆನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರೆ ಜಲಕ್ಷಾಮದ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.
ವಿಜಯಪುರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಾದರಿ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೂ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರೆ ಮಳೆನೀರು ಸಂಗ್ರಹದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
