ಆದರೆ ವಿಜಯಪುರದ ಇತಿಹಾಸ ಕೇವಲ ಗುಮ್ಮಟಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ನಗರದ ಕೋಟೆಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಇತಿಹಾಸ ಅಡಗಿದೆ- ಅದು ಯುದ್ಧ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ತೋಪುಗಳ ಕಥೆ.
 |
| ಲಂಡಾ ಕಸಾಬ್ ತೋಪು |
ಸುಮಾರು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ವಿಜಯಪುರವನ್ನು ಆಳಿದ ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ರಾಜ್ಯ (ಕ್ರಿ.ಶ. 1490–1686) ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ, ಕಲೆ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮೇಲೆ ಮಹತ್ತರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಈ ಸುಲ್ತಾನರು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಬಲಿಷ್ಠ ಸೇನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪಿಸಿದ್ದರು. ವಿಜಯಪುರ ನಗರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಬೃಹತ್ ಕೋಟೆಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಬುರುಜ್ಗಳ ಮೇಲೆ ಇಡಲಾಗಿರುವ ತೋಪುಗಳು ಅವರ ಸೈನಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ.
 |
| ಗೋಳ ಗುಮ್ಮಟ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ತೋಪುಗಳು |
ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಭೋರ್ಗರೆಯುತ್ತ ಬೆಂಕಿ ಉಗುಳುತ್ತಿದ್ದ ಈ ತೋಪುಗಳು ಇಂದು ಮೌನವಾಗಿ ನಿಂತು ಇತಿಹಾಸದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿವೆ. ವಿಜಯಪುರ ನಗರದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಈ ತೋಪುಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಇವುಗಳು ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಇತಿಹಾಸದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಜೀವಂತ ಅಧ್ಯಯನ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿವೆ.
ಮಲಿಕ್-ಇ-ಮೈದಾನ್ ತೋಪು
ವಿಜಯಪುರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ತೋಪು ಎಂದರೆ 'ಮಲಿಕ್ ಎ ಮೈದಾನ್'. ಈ ತೋಪು ವಿಜಯಪುರ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಶೆರ್ಜಾ ಬುರ್ಜ್ ಎಂಬ ಬುರುಜ್ ಮೇಲೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಶಿವಾಜಿ ಸರ್ಕಲ್ ಹತ್ತಿರವೇ ಇದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.
ಸುಮಾರು 55 ಟನ್ ತೂಕ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ತೋಪು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಕಂಚಿನ ತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 'ಮಲಿಕ್ ಎ ಮೈದಾನ್' ಎಂಬ ಪರ್ಷಿಯನ್-ಉರ್ದು ಪದದ ಅರ್ಥ 'ರಣರಂಗದ ಅಧಿಪತಿ'.
ಈ ತೋಪಿನ ವಿನ್ಯಾಸ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ಸಿಂಹದ ಬಾಯಿಯಾಕಾರದಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪಾಲಿಶ್ ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಮಿರಿಮಿರಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.
 |
| ಮಲಿಕ್ ಎ ಮೈದಾನ್ ತೋಪು |
ಈ ತೋಪಿನ ಮೇಲಿರುವ ಶಾಸನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಇದನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1549ರಲ್ಲಿ ತುರ್ಕಿ ಮೂಲದ ಶಿಲ್ಪಿ Muhammad bin Hasan Rumi ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಮೊದಲಿಗೆ ಅಹ್ಮದ್ ನಗರ ಸುಲ್ತಾನರಿಗಾಗಿ ಎರಕಹೊಯ್ದ ತೋಪು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯುದ್ಧವಾದ ತಾಳಿಕೋಟೆ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಈ ತೋಪು ವಿಜಯಪುರಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು ಎನ್ನುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಅಂಗೀಕೃತವಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಜಯಪುರವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಸುಲ್ತಾನ್ ಮೊದಲನೇ ಅಲಿ ಆದಿಲ್ ಷಾ (Ali Adil Shah I) ಇದನ್ನು ವಿಜಯಪುರ ಕೋಟೆಗೆ ತರಿಸಿ ಬುರುಜ್ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
 |
| ಬಿಜಾಪುರಕ್ಕೆ ಮಲಿಕ್ ಎ ಮೈದಾನ್ ತರುತ್ತಿರುವುದು (ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಚಿತ್ರ) |
ಜನಪ್ರಿಯ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಚಾಂದ್ ಬೀಬಿ ವರದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಬಂದಿತ್ತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಕಥೆಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ದಾಖಲೆಗಳಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ತೋಪನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಸಾಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆಂದು ಕೆಲವು ವರದಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಭಾರದಿಂದಾಗಿ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇಂದು ಈ ತೋಪು ವಿಜಯಪುರದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಈ ದೈತ್ಯ ಫಿರಂಗಿ
ಉಪ್ಪಲಿ ಬುರುಜ್ ತೋಪುಗಳು
ಮಲಿಕ್-ಎ-ಮೈದಾನ್ ಇರುವ ಸ್ಥಳದ ಹತ್ತಿರವೇ ಉಪ್ಪಲಿ ಬುರುಜ್ ಎಂಬ ಎತ್ತರದ ಕಾವಲುಕೋಟೆಯಿದೆ. ವಿಜಯಪುರ ಕೋಟೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಬುರುಜ್ಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು.
 |
| ಉಪಲಿ ಬುರುಜ್ ಮೇಲಿರುವ ತೋಪುಗಳು |
ಈ ಬುರುಜ್ ಮೇಲಿನ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ತೋಪುಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳ ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 25 ರಿಂದ 30 ಅಡಿ ಇದೆ ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
ಈ ಬುರುಜ್ಗೆ ಏರಿದರೆ ವಿಜಯಪುರ ನಗರದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳ ಚಲನವಲನವನ್ನು ಗಮನಿಸಲು ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಕಾವಲುಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು.
ವಿಜಯಪುರದ ಮುರಾನ್ ಕೆರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಬಳಿ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ಇರುವ ತೋಪುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯರು ಲಂಡಾ ಕಸಾಬ್ ತೋಪುಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ತೋಪು ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ತೋಪು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
ಈ ತೋಪುಗಳ ಸುತ್ತ ನೀರಿನ ತೊಟ್ಟಿಗಳಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ.
ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ತೋಪು ಸಿಡಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಭಾರೀ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸೈನಿಕರು ಕಿವಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ನೀರಿನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು.ಇಂದು ಈ ತೋಪುಗಳು ಸರಿಯಾದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಹಾಳಾಗುತ್ತಿರುವುದು ದುಃಖಕರ ಸಂಗತಿ.
 |
| ಲಂಡಾ ಕಸಾಬ್ ತೋಪುಗಳು |
ಅಲಿ ಬುರುಜ್ ತೋಪು
ಗೋಳ ಗುಮ್ಮಟ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಲಿ ಬುರುಜ್ ತೋಪು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಜಯಪುರ ಕೋಟೆಯ ನಾಲ್ಕೂ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಬುರುಜ್ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ತೋಪುಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಶತ್ರುಗಳು ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರೂ ಅವರನ್ನು ತಡೆಯಲು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಲಿ ಬುರುಜ್ ತೋಪು ಕೂಡಾ ಇದೇ ಸೈನಿಕ ತಂತ್ರದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.
 |
| ಉಪಲಿ ಬುರುಜ್ ಮೇಲಿರುವ ತೋಪು |
ಮುಸ್ತಾಫಾಬಾದ್ ತೋಪು
ವಿಜಯಪುರದ ಇನ್ನೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ತೋಪು ಎಂದರೆ ಮುಸ್ತಾಫಾಬಾದ್ ತೋಪು. ಇದು ಹಿಂದೆ ಕೋಟೆಯ ಬುರುಜ್ ಮೇಲೆ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅದು ಕೆಳಗೆ ಕುಸಿದು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿದೆ.
ಸುಮಾರು 12 ಅಡಿ ಉದ್ದವಿರುವ ಈ ತೋಪು ಕ್ರಿ.ಶ. 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ಎರಡನೇ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಆದಿಲ್ ಷಾ (Ibrahim Adil Shah II) ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
 |
| ಮುಸ್ತಾಫಾಬಾದ್ ತೋಪು |
ಗೋಲ್ ಗುಂಬಜ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಣ್ಣ ತೋಪುಗಳು
ವಿಜಯಪುರದ ಗೋಲ್ ಗುಂಬಜ್ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಬಳಿ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ತೋಪುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಒಳಗೆ ಹೋದರೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳು, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧೋಪಕರಣಗಳು ಕೂಡಾ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ವಿಜಯಪುರದ ಸೈನಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತ.
 |
| ಗೋಳ ಗುಮ್ಮಟ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ತೋಪುಗಳು |
ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆ
ವಿಜಯಪುರದ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಬಹುತೇಕ ತೋಪುಗಳು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದವು. ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಉಗುಳುತ್ತಾ ಶತ್ರುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದ ಈ ತೋಪುಗಳು ಇಂದು ಮೌನವಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ.
 |
| ಗೋಳ ಗುಮ್ಮಟ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ತೋಪುಗಳು |
ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತೋಪುಗಳು ಮಳೆ, ಬಿಸಿಲು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯ ಹೊಡೆತದಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರೆ ಅದು ಸೈನಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಬಹುದು. ಇದು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೂ ಇತಿಹಾಸ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಬಿಜಾಪುರ ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ಕಾಲದ ಭವ್ಯ ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸ
