 |
| ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಠ್ ಕಬರ್ ಸ್ಮಾರಕ |
ಆದರೆ, ಇದೇ ವೈಭವದ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಳ ಇದೆ. ಅದು ಇತಿಹಾಸದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಮನುಷ್ಯನ ಕ್ರೌರ್ಯ, ಭಯ ಮತ್ತು ಅನುಮಾನಗಳ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಜಯಪುರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಶಬ್ದವಾಗಿ ಬಿದ್ದಿರುವ ಆ ಸ್ಥಳವೇ ಸಾಠ್ ಕಬರ್.
ಹೆಸರಿನ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಅರ್ಥ, ಆದರೆ ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತ ಮೌನ
'ಸಾಠ್' ಎಂದರೆ ಅರವತ್ತು, 'ಕಬರ್' ಎಂದರೆ ಸಮಾಧಿ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅರವತ್ತು ಅಲ್ಲ—ಒಟ್ಟು 63 ಸಮಾಧಿಗಳು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.
ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಕಾಲಿಟ್ಟಾಗ, ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಮಾಧಿ ಪ್ರದೇಶವಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿನ ಇತರ ಸ್ಮಾರಕಗಳಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಗೈಡ್ಬೋರ್ಡ್ಗಳಿಲ್ಲ, ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸಂಚಾರವೂ ಕಡಿಮೆ. ಇದು ಪ್ರಚಾರದಿಂದ ದೂರ ಉಳಿದಿರುವುದು ಕೇವಲ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಫಲವೋ, ಅಥವಾ ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆಯ ಗಂಭೀರತೆಯೇ ಇದನ್ನು ಮೌನದಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿದೆಯೋ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದ್ದು ಬರುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಶಿವಾಜಿಯಿಂದ ಹತನಾದ ಅಫಜಲ್ ಖಾನ್ ಸಮಾಧಿ ಇತಿಹಾಸ
 |
| ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಠ್ ಕಬರ್ ಸ್ಮಾರಕ |
ಸಮಾಧಿಗಳ ಸ್ವಭಾವ: ಒಂದು ಮೌನ ಸಾಕ್ಷ್ಯ
ಸಮಾಧಿಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೈನಿಕರ ಅಥವಾ ರಾಜರ ಸಮಾಧಿಗಳಂತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಇತಿಹಾಸ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಕೆಲವರು, ಅವು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಮಾಧಿಗಳಾಗಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಆದರೆ, ಅವರ ಗುರುತು ಏನು? ಅವರು ಯಾವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಗೆ ಮೃತಪಟ್ಟರು? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ದಾಖಲೆ ಇಲ್ಲ. ಸಾಠ್ ಕಬರ್ ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಇತಿಹಾಸದ ದಾಖಲೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಚಲಿತ ಕಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.
 |
| ಸಾಠ್ ಕಬರ್ ಸ್ಮಾರಕದೊಳಗೆ ಇರುವ 63 ಗೋರಿಗಳು |
ಒಂದು ಜನಕಥೆ: ಅಫಜಲ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ರಕ್ತದ ಬಾವಿ
17ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಅಲಿ ಆದಿಲ್ ಷಾ II ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ತಾಯಿ ಬಡಿ ಬೇಗಂ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ನಾಯಕ ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದ.
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆದಲ್ಲಿ, ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಅಫಜಲ್ ಖಾನ್ ಶಿವಾಜಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಮುನ್ನ, ಅವನ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಭಯಾನಕ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿ ಅವನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಾಡುತ್ತದೆ—ಅವನು ಮರಳಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸೂಚನೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ವಿಜಯಪುರದ ಖತೀಜಾಪುರ ಚೋರ್ ಬಾವಡಿ ರಹಸ್ಯ
 |
| ಅಫಜಲ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಗುರು (ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಚಿತ್ರ) |
ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಕಥೆ ತನ್ನ ಕತ್ತಲೆಯ ಮುಖವನ್ನು ತೋರಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಕತೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅಫಜಲ್ ಖಾನ್ ತನ್ನ ಸಾವಿನ ನಂತರ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯರು ಶತ್ರುಗಳ ಕೈಗೆ ಸಿಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಭಯದಿಂದ, ಅತಿ ಕ್ರೂರ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡನು. ನವರಸಪುರದ ಬಳಿ ಇರುವ ಬಾವಿಯೊಂದರ ಬಳಿ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯರನ್ನು ಕರೆಸಿಕೊಂಡು, ಅವರನ್ನು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರನ್ನಾಗಿ ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕತೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹಿಳೆಯರೇ ಸಾಠ್ ಕಬರ್ನಲ್ಲಿರುವ ಆ 63 ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
 |
| ಸಾಠ್ ಕಬರ್ ಹತ್ತಿರ ಇರುವ ಖೂನ್ ಬಾವಡಿ |
ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಅನುಮಾನಗಳ ನಡುವೆ
ಈ ಕಥೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾದರೂ, ಅದಕ್ಕೆ ದೃಢವಾದ ದಾಖಲೆಗಳಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸಮಾಧಿಗಳು:
ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದ ಮೃತಪಟ್ಟ ರಾಜಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರದ್ದಾಗಿರಬಹುದು
ಅಥವಾ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟವರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಮಾಧಿಯಾಗಿರಬಹುದು
ಹೀಗಾಗಿ, ಸಾಠ್ ಕಬರ್ ಅನ್ನು ನಾವು ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕತೆಯ ಮಧ್ಯೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ನಿಗೂಢ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.
 |
| ಶಿವಾಜಿ ಮತ್ತು ಅಫಜಲ್ ಖಾನ್ (ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಚಿತ್ರ) |
ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ: ಸರಳತೆ, ಆದರೆ ಅಸಹಜ ಅನುಭವ
ಸಾಠ್ ಕಬರ್ನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ವಿಜಯಪುರದ ಇತರ ಸ್ಮಾರಕಗಳಷ್ಟೇ ಭವ್ಯವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದರ ಸರಳತೆಯಲ್ಲೇ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಭಾವನೆ ಅಡಗಿದೆ.
ಸಮಾಧಿಗಳು ನೆಲದಿಂದ ಕೆಲವು ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕಮಾನು ಶೈಲಿಯ ಕಟ್ಟಡವಿದ್ದು, ಅದರ ಬಳಿ ಒಂದು ಬಹುಮಟ್ಟದ ಬಾವಡಿ ಇದೆ. ಈ ಬಾವಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ನೀರು ಇರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ.
ಸ್ಥಳೀಯರು ಇದನ್ನು “ಖೂನ್ ಬಾವಡಿ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ—ಅಂದರೆ ರಕ್ತದ ಬಾವಿ.
19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪುರಾತತ್ವ ತಜ್ಞ ಹೆನ್ರಿ ಕಸಿನ್ಸ್ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ, ಇದರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಸಾಠ್ ಕಬರ್ ಬಗ್ಗೆ ಹೊರ ಜಗತ್ತಿಗೆ ದೊರೆತ ಮೊದಲ ದೃಶ್ಯ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಬಾರಾ ಕಮಾನ್; ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದ ವಿಶ್ವದ ಅದ್ಭುತ ಕನಸು!
 |
| ಸಾಠ್ ಕಬರ್ ಸ್ಮಾರಕದೊಳಗೆ ಇರುವ 63 ಗೋರಿಗಳು |
ಇಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ: ಮೌನದ ನಡುವೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿರುವ ಸ್ಮಾರಕ
ಇಂದು ಸಾಠ್ ಕಬರ್ ತನ್ನದೇ ಮೌನದಲ್ಲಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲವು ಸಮಾಧಿಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿವೆ; ಕೆಲವು ಪ್ರಕೃತಿ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳಿಂದ ಶಿಥಿಲಗೊಂಡಿವೆ.
ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ಇದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದ್ದರೂ, ಸ್ಥಳದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟ.
ವಿಜಯಪುರದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವೈಭವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಸಾಠ್ ಕಬರ್ ನಮಗೆ ಒಂದು ಬೇರೆ ಮುಖವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ—ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ಭಯ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಕ್ರೌರ್ಯದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ.
ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಮಾಧಿ ಪ್ರದೇಶವಲ್ಲ. ಇದು ಉತ್ತರಿಸದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಗುಚ್ಛ. ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತಾಗ, ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ: ಇದು ನಿಜವಾದ ಇತಿಹಾಸವೇ, ಅಥವಾ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡ ಕೇವಲ ಒಂದು ಕತೆವೇ?
