ಇಡೀ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಸೀದಿ! ಕಲಬುರಗಿ ಜಾಮೀಯಾ ಮಸೀದಿ ಇತಿಹಾಸ

ಕಲಬುರಗಿ ಜಾಮೀಯಾ ಮಸೀದಿ (1880)

ಶರಣರು ಮತ್ತು ಸೂಫಿ ಸಂತರ ನಾಡು, ತೊಗರಿ ಕಣಜ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಕಲಬುರಗಿ ನಗರವು ಕೇವಲ ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಅಪಾರ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಕೋಟೆಗಳು, ಮಸೀದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತವಾದ ಕಟ್ಟಡವೆಂದರೆ ಜಾಮೀಯಾ ಮಸೀದಿ.

ಈ ಮಸೀದಿ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ; ಅದು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅದ್ಭುತ ಮಾದರಿ, ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂಕೇತ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಜಾಮೀಯಾ ಮಸೀದಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ, ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಮಹತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಸೌಹಾರ್ದ ಸಾರುವ ಕಲಬುರಗಿಯ ಖಾಜಾ ಬಂದೆ ನವಾಜ್ ದರ್ಗಾ

ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಉದಯ

1347ರಲ್ಲಿ ಅಲಾ-ಉದ್-ದಿನ್ ಹಸನ್ ಬಹಮನ್ ಷಾ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆ ಎದ್ದು ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಘಟನೆಯೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಪ್ರಾರಂಭಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಬಹಮನಿ ರಾಜರು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.

ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ಮೊದಲನೇ ಮಹಮ್ಮದ್ ಷಾ ಕಲಬುರಗಿಯನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಭವ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮುಂದಾದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಸೀದಿ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಆಲೋಚನೆ ಮೂಡಿತು.

ತುಘಲಕ್ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡಾಯ ಘೋಷಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಹಸನ್ ಗಂಗೂ

ಜಾಮೀಯಾ ಮಸೀದಿ ನಿರ್ಮಾಣ

ಮಸೀದಿಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಪರ್ಸಿಯಾದಿಂದ Rafi of Qazvin ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯನ್ನು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಅವರ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಶೈಲಿಯ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಜಾಮೀಯಾ ಮಸೀದಿ 1367ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.

ಈ ಮಸೀದಿ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ವೈಭವ ಎರಡನ್ನೂ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೊರಗಿನಿಂದ ನೋಡಲು ಸರಳವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಈ ಮಸೀದಿ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಕಲಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು

ಜಾಮೀಯಾ ಮಸೀದಿ ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಇಡೀ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಇದರ ಅಳತೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸವೇ ಅದನ್ನು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

• ಉದ್ದ: 216 ಅಡಿ

• ಅಗಲ: 176 ಅಡಿ

• ಒಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶ: ಸುಮಾರು 38,000 ಚದರ ಅಡಿ

ಒಮ್ಮೆಗೇ ಸುಮಾರು 5,000 ಜನರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ಮಸೀದಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 136 ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು 107 ಗುಮ್ಮಟಗಳಿವೆ. ಈ ಗುಮ್ಮಟಗಳ ಸಮೂಹವೇ ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ.

ಈ ಮಸೀದಿಯ ವಿನ್ಯಾಸವು ಸ್ಪೇನ್‌ನ Great Mosque of Córdoba ಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ತಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪೇನಿಷ್ ಶೈಲಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ವಿಜಯಪುರದ ಮೆಕ್ಕಾ ಮಸೀದಿ; ಇಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರವೇಶ!

ಕಲಬುರಗಿ ಜಾಮೀಯಾ ಮಸೀದಿ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ

ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರದ ಅದ್ಭುತ

ಜಾಮೀಯಾ ಮಸೀದಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಅದರ ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರ (acoustics). ಮಸೀದಿಯ ಯಾವುದೇ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತರೂ ಮತ್ತೊಂದು ಮೂಲೆಯ ಧ್ವನಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತದೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂತಹ ಧ್ವನಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಸುಮಾರು 650 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಈ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರುವುದು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಸಂಗತಿ. ಒಂದು ಸೂಜಿ ಬಿದ್ದರೂ ಅದರ ಸಪ್ಪಳ ಎಲ್ಲ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ಸ್ಥಳೀಯರ ನಂಬಿಕೆ.

ಕಲಬುರಗಿ ಜಾಮೀಯಾ ಮಸೀದಿ ಒಳಭಾಗ

ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಒಳ ವಿನ್ಯಾಸ

ಮಸೀದಿಯ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವು ಸುಮಾರು 50 ಅಡಿ ಎತ್ತರ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕಮಾನುಗಳ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಗುಮ್ಮಟವಿದ್ದು, ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ನಾಲ್ಕು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಗುಮ್ಮಟಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಗುಮ್ಮಟಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿವೆ.

ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮಿಹ್ರಾಬ್ (ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ದಿಕ್ಕು ಸೂಚಿಸುವ ಸ್ಥಳ) ಇದೆ. ಇದರ ಸುತ್ತಲೂ ದೊಡ್ಡ ಗುಮ್ಮಟವಿದ್ದು, ಇದರ ವ್ಯಾಸ ಸುಮಾರು 63 ಅಡಿ. ಈ ಗುಮ್ಮಟದ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಬಳ್ಳಿಗಳ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಸುಂದರಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಕಲಬುರಗಿ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲಿನಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಈ ಮಸೀದಿಯ ಮೇಲ್ಚಾವಣಿಯ ಗುಮ್ಮಟಗಳು ದೃಶ್ಯ ವೈಭವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ವಿಜಯಪುರದ ಕರೀಮುದ್ದೀನ್ ಮಸೀದಿ; ಮಂದಿರವೇ ಮಸೀದಿ ಆಯಿತೇ?

ಕಲಬುರಗಿ ಜಾಮೀಯಾ ಮಸೀದಿ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ

ಭಾರತದ ಏಕೈಕ ವಿನ್ಯಾಸ

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಚ್ಚಿದ (roofed) ಮಸೀದಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಬಹಳ ಅಪರೂಪ. ಬಹುತೇಕ ಮಸೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ ಆವರಣ (open courtyard) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಜಾಮೀಯಾ ಮಸೀದಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿದ ವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಮಸೀದಿ ಭಾರತದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.

ಇಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ

ಸುಮಾರು 650 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಮಸೀದಿ ಇಂದಿಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಾನಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಡೆ ನೀರು ಸೋರುತ್ತಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ.

ಸರಿಯಾದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರವಿಲ್ಲದೆ ಈ ಮಸೀದಿ ತನ್ನ ಮೂಲ ಹೊಳಪನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಕಲಬುರಗಿ ಜಾಮೀಯಾ ಮಸೀದಿಯ ಮಿಂಬರ್

ನೀವು ಕಲಬುರಗಿ ಕೋಟೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರೆ, ಅದರೊಳಗಿನ ಈ ಅದ್ಭುತ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ತಪ್ಪದೇ ವೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಅದರ ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ವೈಭವ ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.

ಜಾಮೀಯಾ ಮಸೀದಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡವಲ್ಲ; ಅದು ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟದ ವೈಭವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿ. ಬಹಮನಿ ಕಾಲದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದೇ ಇದನ್ನು ಕರೆಯಬಹುದು.

ಇಂತಹ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ. ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಈ ಅದ್ಭುತವನ್ನು ತಲುಪಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯ. ನೀವು ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರೆ, ಕಲಬುರಗಿಯ ಜಾಮೀಯಾ ಮಸೀದಿ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರವಾಸ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪದೇ ಇರಬೇಕು.