ಕಲಬುರಗಿಯ ಖಾಜಾ ಬಂದೆ ನವಾಜ್ ದರ್ಗಾ – ಸೂಫಿ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಭಾವೈಕ್ಯದ ಸಂಕೇತ

ಕಲಬುರಗಿವನ್ನು ಶರಣರ ನಾಡು, ಸೂಫಿ ಸಂತರ ಬೀಡು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೂ–ಮುಸ್ಲಿಂ ಸೌಹಾರ್ದತೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ತಾಣಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು ಖಾಜಾ ಬಂದೆ ನವಾಜ್ ದರ್ಗಾ.

ಚಿಸ್ತಿ ಪರಂಪರೆಯ ಮಹಾನ್ ಸೂಫಿ ಸಂತನಾದ ಖಾಜಾ ಬಂದೆ ನವಾಜರು ದೆಹಲಿಯಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಕಲಬುರಗಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇಹಲೋಕ ತ್ಯಜಿಸಿದರು. ಅವರ ಸಮಾಧಿಯೇ ಮುಂದೆ ದರ್ಗಾವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡು, ಇಂದು ಭಾವೈಕ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ.

ಖಾಜಾ ಬಂದೆ ನವಾಜರು: ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ

ಖಾಜಾ ಬಂದೆ ನವಾಜರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1321ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಸಯ್ಯದ್ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ನಿಜ ಹೆಸರು ಸಯ್ಯಿದ್ ಮಹಮ್ಮದ್ ಹುಸೈನಿ. “ಬಂದೆ ನವಾಜ್” ಎಂದರೆ ಮೊರೆಹೊಕ್ಕವರನ್ನು ಪೊರೆಯುವವನು ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದ್ದು, ಗೇಸುದರಾಜ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು.

ಚಿಸ್ತಿ ಸೂಫಿ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ವಿರಕ್ತರೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಂಸಾರದಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ಕೆಲವೇ ಸೂಫಿಗಳಲ್ಲಿ ಖಾಜಾ ಬಂದೆ ನವಾಜರು ಒಬ್ಬರು. ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತ, ಅರಬಿ, ಫಾರಸಿ ಮತ್ತು ದಖನಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಖಾಜಾ ಬಂದೆ ನವಾಜರು ಸುಲ್ತಾನ್ ಫಿರೋಜ್ ಶಾಗೆ ಬೆಂಬಲ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇಕೆ?

ದೆಹಲಿಯಿಂದ ದಖನ್‌ಗೆ: ರಾಜಕೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ

14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಉಂಟಾದಾಗ ಅನೇಕ ಸೂಫಿ ಸಂತರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭ ಮಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್ 1327ರಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ದೆಹಲಿಯಿಂದ ದೌಲತಾಬಾದ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಿದ ನಿರ್ಧಾರವೂ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಚಿಸ್ತಿ ಸೂಫಿ ಕೇಂದ್ರ ಚದುರಿತು.

ಖಾಜಾ ಬಂದೆ ನವಾಜರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ದೌಲತಾಬಾದ್‌ಗೆ ಬಂದರು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ ಏಳು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿತ್ತು. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ತಂದೆ ತೀರಿಕೊಂಡ ಕಾರಣ ಅವರು ಮತ್ತೆ ದೆಹಲಿಗೆ ತೆರಳಿ, ಚಿಸ್ತಿ ಸೂಫಿ ಗುರು ನಾಸಿರುದ್ದೀನ್ (ಚಿರಾಗ್-ಎ-ದೆಹಲಿ) ಅವರ ಶಿಷ್ಯರಾದರು.

ಚಿಸ್ತಿ ಪರಂಪರೆಯ ನೇತೃತ್ವ

ಖಾಜಾ ಬಂದೆ ನವಾಜರ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ನಾಸಿರುದ್ದೀನ್ ಅವರು ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಗುರು ನಿಧನರಾದ ನಂತರ ಖಾಜಾ ಬಂದೆ ನವಾಜರು ಚಿಸ್ತಿ ಮಠದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತೈಮೂರ್ ದೆಹಲಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1400ರ ವೇಳೆಗೆ ಖಾಜಾ ಬಂದೆ ನವಾಜರು ದೆಹಲಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ, ಕೊನೆಗೆ ದೌಲತಾಬಾದ್‌ಗೆ ಬಂದರು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ ಸುಮಾರು 80 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.

ಬಂದೆ ನವಾಜರು ಮತ್ತು ಫಿರೋಜ್ ಷಾ (ಕಾಲ್ಪನಿಕ)

ಕಲಬುರಗಿ ಮತ್ತು ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಲಬುರಗಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದೊರೆ ಫಿರೋಜ್ ಷಾ ಬಹಮನಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ. ಖಾಜಾ ಬಂದೆ ನವಾಜರು ದೌಲತಾಬಾದ್‌ಗೆ ಬಂದಾಗ, ಫಿರೋಜ್ ಷಾ ಸ್ವತಃ ಹೋಗಿ ಅವರನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು.

ಕಲಬುರಗಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಖಾನಖಾ (ಧರ್ಮಶಾಲೆ) ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಖಾಜಾ ಬಂದೆ ನವಾಜರಿಗೆ ವಾಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸೂಫಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಬಹಮನಿ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲೂ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಬಹಮನಿ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಗುರುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಸಾತ್ ಗುಂಬಜ್– ಕಲಬುರಗಿಯ ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಇತಿಹಾಸದ ಮೌನ ಸಾಕ್ಷಿ

ಶರಣ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಭಾವೈಕ್ಯ

ಖಾಜಾ ಬಂದೆ ನವಾಜರು ಕಲಬುರಗಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ನಂತರ, ಈ ಪ್ರದೇಶ ಸೂಫಿ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಹಿಂದೂ ಸಂತರ ಜೊತೆಯೂ ಸಂವಾದ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಕಲಬುರಗಿಯ ಮಹಾನ್ ಶರಣ ಶರಣ ಬಸವೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಖಾಜಾ ಬಂದೆ ನವಾಜರು ಸಮಕಾಲೀನರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಇವರ ಸ್ನೇಹದ ಗುರುತಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಜೀವಂತವಾಗಿವೆ. ಖಾಜಾ ಬಂದೆ ನವಾಜರ ಉರುಸ್‌ಗೆ ಬಳಸುವ ಗಂಧವು ಶರಣ ಬಸವೇಶ್ವರರ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಬರಬೇಕು ಎಂಬ ಪದ್ಧತಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಶರಣ ಬಸವೇಶ್ವರರ ಜಾತ್ರೆಗೆ ದೀವಟಿಗೆಗಳು ದರ್ಗಾದಿಂದ ಹೊರಡುವುದು ಭಾವೈಕ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

ಕಲಬುರಗಿಯ ಖಾಜಾ ಬಂದೆ ನವಾಜ್ ದರ್ಗಾ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ

ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆ

ಖಾಜಾ ಬಂದೆ ನವಾಜರು ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅರಬಿ, ಫಾರಸಿ ಮತ್ತು ದಖನಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಭಾಷೆಯಾದ ದಖನಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣ, ಅವರನ್ನು ದಖನಿ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಥಮ ಗದ್ಯಲೇಖಕರಲ್ಲೊಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದೆಹಲಿಯ ಚಿಸ್ತಿ ಸೂಫಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ದೂರವಿದ್ದರೆ, ಖಾಜಾ ಬಂದೆ ನವಾಜರು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ನಡುವೆ ಸಂಯಮಿತ ಸೇತುವೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಬಹಮನಿ ರಾಜ್ಯದ ಒಳರಾಜಕೀಯ ಘರ್ಷಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ನೈತಿಕ ನಿಲುವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಹಿಂದೂ ಮುಸ್ಲಿಂ ಭಾವೈಕ್ಯ ಸಾರುವ ಯಮನೂರು ಚಾಂಗದೇವ ಉರುಸ್

ಖಾಜಾ ಬಂದೆ ನವಾಜ್ ದರ್ಗಾ

ನಿಧನ ಮತ್ತು ದರ್ಗಾದ ರೂಪುಗೊಳಿಕೆ

ಕ್ರಿ.ಶ. 1422ರ ನವೆಂಬರ್ 1ರಂದು, ತಮ್ಮ 101ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಖಾಜಾ ಬಂದೆ ನವಾಜರು ಕಲಬುರಗಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದೇ ಸಮಾಧಿ ಮುಂದೆ ದರ್ಗಾವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.

ಇಂದು ಈ ದರ್ಗಾ ಹಿಂದೂ–ಮುಸ್ಲಿಮರ ಪಾಲಿಗೆ ಸಮಾನ ಭಕ್ತಿಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನಡೆಯುವ ಖಾಜಾ ಬಂದೆ ನವಾಜರ ಉರುಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಉರುಸ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಖವ್ವಾಲಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಇಫ್ತಾರ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. 

ಖಾಜಾ ಬಂದೆ ನವಾಜ್ ದರ್ಗಾ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ. ಅದು ಸಹಬಾಳ್ವೆ, ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಜೀವಂತ ಸಂಕೇತ. ನೀವು ಕಲಬುರಗಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ, ಈ ಭಾವೈಕ್ಯದ ತಾಣವನ್ನು ನೋಡದೇ ಮರೆಯಬೇಡಿ.