ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೆಮ್ಮೆ: ಕಲಘಟಗಿಯ ಬಣ್ಣದ ತೊಟ್ಟಿಲುಗಳ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಕತೆ

ತೊಟ್ಟಿಲು ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತವಾಗಿರುವ ಬಡಿಗೇರ್ ಕುಟುಂಬ

ಅಮ್ಮನ ಮಡಿಲಿನ ನಂತರ ಮಗುವಿಗೆ ಸಿಗುವ ಅತ್ಯಂತ ಮಮತೆಯ ತಾಣ ಎಂದರೆ ಅದು ತೊಟ್ಟಿಲು. ತಾಯಿ ಜೋಗುಳ ಹಾಡುತ್ತಾ ಮಗು ನಿದ್ರಿಸುವ ಕ್ಷಣ, ಅಜ್ಜಿ ಕಥೆ ಹೇಳುವ ಸನ್ನಿವೇಶ—ಈ ಎಲ್ಲವೂ ತೊಟ್ಟಿಲಿನ ಸುತ್ತಲೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ತೊಟ್ಟಿಲನ್ನು ಕೇವಲ ಜಡ ವಸ್ತುವೆಂದು ನೋಡಿಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯನಂತೆ ಭಾವಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಲಘಟಗಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುವ ಬಣ್ಣದ ತೊಟ್ಟಿಲುಗಳು ಈ ಮಮತೆಯ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರತೀಕ. ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಈ ತೊಟ್ಟಿಲುಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಪರೂಪದ ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಾಗಿದೆ.

ನಾಲ್ಕು ಶತಮಾನಗಳ ಪರಂಪರೆ

ಕಲಘಟಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪಟ್ಟಣ. ಇಲ್ಲಿ ಮರದ ಕೆಲಸವು ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಬಂದ ಕಲೆ. ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ನೂರಾರು ಕುಟುಂಬಗಳು ತೊಟ್ಟಿಲು ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಕಾಲಬದಲಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ, ಈ ಕಲೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕುಂಠಿತವಾಯಿತು. ಈಗ ಕೆಲವೇ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮಾತ್ರ ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿವೆ.

ಬಡಿಗೇರ ಹಾಗೂ ಸಾವುಕಾರ ಕುಟುಂಬಗಳು ಕಳೆದ ಐದು–ಆರು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ತೊಟ್ಟಿಲು ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಕೈಚಳಕವೇ ಈ ತೊಟ್ಟಿಲುಗಳ ಜೀವ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಕಮಲಾಪುರ ಕೆಂಪು ಬಾಳೆ ರುಚಿ ಸವಿದಿದ್ದೀರಾ?

ತೊಟ್ಟಿಲಿಗೆ ಅಂತಿಮ ಸ್ಪರ್ಶ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಕಲಾವಿದ

ಸಾಗವಾನಿ ಮರದ ವಿಶೇಷತೆ

ಕಲಘಟಗಿ ತೊಟ್ಟಿಲುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರ ಸಾಗವಾನಿ ಕಟ್ಟಿಗೆ. ಈ ಮರ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ಗುಣ ಹೊಂದಿದೆ. ಇತರ ಕಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ತೊಟ್ಟಿಲುಗಳು ಬೇಗನೆ ಸೀಳಿ ಅಥವಾ ಬಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಾಗವಾನಿ ಮರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ತೊಟ್ಟಿಲುಗಳು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ ಬಾಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಒಂದೇ ತೊಟ್ಟಿಲಿನಲ್ಲಿ ಅಜ್ಜ, ಅಪ್ಪ, ಮಗ—ಹೀಗೆ ಮೂರು ತಲೆಮಾರುಗಳೂ ಮಲಗಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಇದರಿಂದ ಈ ತೊಟ್ಟಿಲು ಕೇವಲ ವಸ್ತುವಲ್ಲ, ಕುಟುಂಬದ ಪರಂಪರೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಣ್ಣಗಳ ಮೆರಗು

ಈ ತೊಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷತೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಣ್ಣಗಳ ಬಳಕೆ. ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅರಗಿನ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಬಣ್ಣ ತಯಾರಿಸಿ, ಕೈಯಾರೆ ತೊಟ್ಟಿಲಿಗೆ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮಗುವಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಲರ್ಜಿ ಅಥವಾ ಕಿರಿಕಿರಿ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಒಂದು ಕಲೆ. ಮರವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಒಣಗಿಸಿ, ಮೆತ್ತಗೆ ತುರಿದು, ನಂತರ ಮೂಲ ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಮೇಲೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಚಿತ್ರಕಲೆ ಬಿಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತೊಟ್ಟಿಲು ವಿಭಿನ್ನ ವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

ತೊಟ್ಟಿಲಿಗೆ ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಕಲಾವಿದ

ಪೌರಾಣಿಕ ಚಿತ್ತಾರಗಳ ಲೋಕ

ಕಲಘಟಗಿ ತೊಟ್ಟಿಲುಗಳ ನಾಲ್ಕು ಬದಿಗಳಲ್ಲೂ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳ ಚಿತ್ರಣ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಬಾಲಲೀಲೆ, ಶ್ರೀರಾಮನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ, ಲವಕುಶರ ಕಥೆ, ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತದ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗುತ್ತವೆ.

ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇಸ್ಲಾಂ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನೂ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆಕ್ಕಾ–ಮದೀನಾ ದೃಶ್ಯಗಳು, ಏಸುವಿನ ಬಾಲಲೀಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಚಿತ್ರಗಳು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಗೌರವಿಸುವ ಸಂದೇಶ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

ತೊಟ್ಟಿಲಿನ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಿರುವ ಬಳ್ಳಿಗಳು, ಕಮಾನುಗಳು, ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಅದಕ್ಕೆ ರಾಜಮರ್ಯಾದೆಯ ಸೊಬಗು ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಕಲಘಟಗಿ ತೊಟ್ಟಿಲು ಮೇಲೆ ಬಿಡಿಸಿರುವ ಯಶೋಧಾ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ ಚಿತ್ರ

ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಪರಿಶ್ರಮ

ಒಂದು ತೊಟ್ಟಿಲು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲು ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡು ತಿಂಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು ಮರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ ಕತ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್, ಕಂಬಿಗಳು, ಜೋಡಣೆ—all ಕೈಚಳಕದಿಂದ.

ನಂತರ ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚಿ, ಚಿತ್ರಕಲೆ ಬಿಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಹಕರ ಮನೋಭಿಲಾಷೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವಿಶೇಷ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇದೆ. ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ದೇವರ ಚಿತ್ರ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ; ಕೆಲವರು ಮಗುವಿನ ಹೆಸರು ಕೆತ್ತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ದರ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯ

ಕಲಘಟಗಿ ತೊಟ್ಟಿಲುಗಳ ದರ ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿಯಿಂದ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿವರೆಗೆ ಇರಬಹುದು. ಗಾತ್ರ, ಬಣ್ಣದ ಕೆಲಸ, ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಸವಿವರತೆ—ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ದರ ನಿಗದಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪ, ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೀಳಿಗೆಯ ಪರಂಪರೆ—ಈ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, ಇದು ಕೇವಲ ಖರೀದಿ ಅಲ್ಲ; ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಹೂಡಿಕೆ.

ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ತಯಾರಾಗಿ ನಿಂತ ಕಲಘಟಗಿ ತೊಟ್ಟಿಲು

ಗಣ್ಯರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ

ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ದಿಗ್ಗಜರು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಗಣ್ಯರು ಕೂಡ ಕಲಘಟಗಿ ತೊಟ್ಟಿಲಿನ ಕಲಾತ್ಮಕತೆಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ತೊಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳೀಯರ ಹೆಮ್ಮೆ.

ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯ

ತೊಟ್ಟಿಲು ಮಾರಾಟಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಅದಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಐದು ಬಗೆಯ ಫಲಾಹಾರ ಮಾಡಿ, ಓಣಿಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹಂಚಿದ ನಂತರವೇ ತೊಟ್ಟಿಲನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರ ಕೈಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ತೊಟ್ಟಿಲು ಆಶೀರ್ವಾದದ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ವಿಜಯಪುರ ಕೊಲ್ಹಾರ ಗಟ್ಟಿ ಕೆನೆಮೊಸರು ಇತಿಹಾಸ

ಇಂದಿನ ಸವಾಲು

ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಇದ್ದರೂ, ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಕುಟುಂಬಗಳ ಬದುಕು ಇಂದಿಗೂ ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಯಾಂತ್ರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸವಾಲುಗಳು—ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಈ ಪರಂಪರೆ ಉಳಿಯಲು ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ, ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶ, ವಿಶೇಷ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆತರೆ ಈ ಕಲೆ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೂ ಉಳಿಯಬಹುದು.

ಕಲಘಟಗಿ ತೊಟ್ಟಿಲು ಮೇಲೆ ಬಿಡಿಸಿರುವ ಚಿತ್ತಾರ

ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸೋಣ

ಒಂದು ತೊಟ್ಟಿಲು ಕೇವಲ ಮರದ ಕಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಜೋಗುಳದ ನೆಲೆ, ಮಮತೆಯ ಸ್ಪರ್ಶ, ಪೀಳಿಗೆಯ ನೆನಪು. ಕಲಘಟಗಿಯ ಬಣ್ಣದ ತೊಟ್ಟಿಲು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೀವಂತ ಸಂಕೇತ.

ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲೂ ಇಂತಹ ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯ. ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೂ ಈ ಬಣ್ಣದ ತೊಟ್ಟಿಲುಗಳು ಜೋಗುಳ ಹಾಡುತ್ತಿರಲಿ—ಇದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಆಶಯವಾಗಲಿ.