ಕಿತ್ತೂರು ಯುದ್ಧದ ಮೌನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು: ಧಾರವಾಡದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮಾಧಿಗಳು

ಜಾನ್ ಥ್ಯಾಕರೆ ಸಮಾಧಿ

1857ರ ಸಿಪಾಯಿ ದಂಗೆಯನ್ನೇ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದರಿಗಿಂತಲೂ ಮೂರೂ ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಸೋಲಿನ ರುಚಿ ತೋರಿಸಿದ ನೆಲ ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡ ನಾಡು. ಆ ನೆಲವೇ ಕಿತ್ತೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ.

ಕಿತ್ತೂರು ಎಂದಾಕ್ಷಣ ನಮಗೆ ನೆನಪಾಗುವ ಹೆಸರುಗಳು- ರಾಣಿ ಚನ್ನಮ್ಮ, ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅಮಟೂರು ಬಾಳಪ್ಪ. ಇವರ ಶೌರ್ಯಕಥೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಕಥೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಮೌನವಾಗಿ ಮಲಗಿದೆ- ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಮಾಧಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಸರು ಜಾನ್ ಥ್ಯಾಕರೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಕಲಾದಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮಾಧಿಗಳು: ವಸಾಹತು ಯುಗದ ಮೌನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಜಾನ್ ಥ್ಯಾಕರೆ (ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಚಿತ್ರ)

ಥ್ಯಾಕರೆ ಯಾರು?

ಜಾನ್ ಥ್ಯಾಕರೆ (John Thackeray) ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಖ್ಯ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದನು. Southern Maratha Doab ಪ್ರದೇಶದ Principal Collector ಮತ್ತು Political Agent ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಕಿತ್ತೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ್ದನು.

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಜಾನ್ ಥ್ಯಾಕರೆ (ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಚಿತ್ರ)

1816ರಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಲ್ಲಸರ್ಜ ದೇಸಾಯಿ ನಿಧನರಾದರು. ಬಳಿಕ ಹಿರಿಯ ರಾಣಿ ರುದ್ರಮ್ಮನ ಮಗ ಶಿವಲಿಂಗರುದ್ರ ಸರ್ಜನನ್ನು ಪಟ್ಟಕ್ಕೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅವನು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲೇ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ನಿಧನರಾದನು.

ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಚನ್ನಮ್ಮ ಶಿವಲಿಂಗಪ್ಪ ಎಂಬ ಬಾಲಕನನ್ನು ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸಿಂಹಾಸನಾರೂಢಳಾಗಿಸಿದರು. ಆಕೆ ಸ್ವತಃ ಆಡಳಿತದ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತಳು. ಆದರೆ ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮಾನ್ಯಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಧಾರವಾಡದ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿದ್ದ ಥ್ಯಾಕರೆ ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ಕಿತ್ತೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿದನು.

ಚನ್ನಮ್ಮಳ ಉತ್ತರ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು- ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರ ರಾಜವಂಶದ ಆಂತರಿಕ ವಿಷಯ, ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲ.

ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚನ್ನಮ್ಮ (ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಚಿತ್ರ)

1824ರ ಕಿತ್ತೂರು ಯುದ್ಧ

1824ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 23ರಂದು ಥ್ಯಾಕರೆ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಕಿತ್ತೂರು ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದನು. ಆದರೆ ಕಿತ್ತೂರಿನ ಸೈನ್ಯ ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಅಚ್ಚರಿಗೊಳಿಸುವಂತೆ ತೀವ್ರ ಪ್ರತಿರೋಧ ತೋರಿಸಿತು.

ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ, ಗುರುಸಿದ್ದಪ್ಪ, ಅಮಟೂರು ಬಾಳಪ್ಪ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಯೋಧರು ಕೆಚ್ಚೆದೆಯಿಂದ ಹೋರಾಡಿದರು. ಇದೇ ವೇಳೆ ಅಮಟೂರು ಬಾಳಪ್ಪ ಥ್ಯಾಕರೆಯ ಮೇಲೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದನು. ಥ್ಯಾಕರೆ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲೇ ಮೃತಪಟ್ಟನು.

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆ ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನಡೆ ಅನುಭವಿಸಿತು. ಚನ್ನಮ್ಮಳ ಪಡೆ ವಿಜಯದ ಘೋಷಣೆ ಮೊಳಗಿಸಿತು. 1857ರ ದಂಗೆಗೂ ಮುನ್ನ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ದೊರೆತ ದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಮುಖವೆಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕಿತ್ತೂರು ಯುದ್ಧ (ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಚಿತ್ರ)

ನಂತರ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳು

ಥ್ಯಾಕರೆ ಸಾವಿನ ಸುದ್ದಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಆಘಾತಕಾರಿಯಾಯಿತು. ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಮರು ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಚನ್ನಮ್ಮಳನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಆಕೆ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಆದರೆ ಕಿತ್ತೂರಿನ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಆತ್ಮ ಮುಂದುವರಿದಿತು.

ಮಣಿಕಿಲ್ಲಾದ ಸಮಾಧಿಗಳು

ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಕಿತ್ತೂರು ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಧಾರವಾಡದ ಮಣಿಕಿಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೂಳಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಹಲವು ಸಮಾಧಿಗಳು ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿ ಹೂಳಲ್ಪಟ್ಟವರಲ್ಲಿ:

• Dharwad Sub Collector John Collins Munro

• Captain Charles William Black

• Lieutenant Sewell

• Joseph Wallace

• ಮತ್ತು ಇತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

1824ರಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿ ಕಸಿನ್ಸ್ ತೆಗೆದ ಸಮಾಧಿಗಳ ಚಿತ್ರ

ಈ ಸಮಾಧಿಗಳು ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಶೈಲಿಯ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿವೆ. ಎತ್ತರವಾದ ನಿರ್ಮಾಣ, ಕ್ರಾಸ್ ಗುರುತು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು, ಗ್ರಾನೈಟ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಬಲ್ ಹೊದಿಕೆ- ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವುಗಳ ವಿಶೇಷತೆ.

ಗೋರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮೃತಪಟ್ಟವರ ಹೆಸರು, ತಂದೆಯ ಹೆಸರು, ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸು ಕೆತ್ತಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅನೇಕ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿವೆ.

ಧಾರವಾಡದ ಮಣಿಕಿಲ್ಲಾ ಬಳಿ ಇರುವ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಸಮಾಧಿಗಳು

ಇಲ್ಲಿರುವ ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಥ್ಯಾಕರೆಯದು ಯಾವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ 1826ರಲ್ಲಿ ಥ್ಯಾಕರೆ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಸ್ಮಾರಕ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.

ಈ ಸ್ಮಾರಕ ಈಗಿನ ರಾಣಿ ಚನ್ನಮ್ಮ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. '1824 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 23ರಂದು ಕಿತ್ತೂರಿನ ಬಂಡಾಯವನ್ನು ಅಡಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವಾಗ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು' ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಬರಹವಿದ್ದಂತೆ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಮಣಿಕಿಲ್ಲಾದ ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಖರ ಗುರುತು ಇಲ್ಲ.

ಧಾರವಾಡ ರಾಣಿ ಚನ್ನಮ್ಮ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿರುವ ಥ್ಯಾಕರೆ ಸ್ಮಾರಕ

ಸವದತ್ತಿ ರಸ್ತೆಯ ಬಳಿಯ ಮರಾಠಿ ಕಾಲೊನಿಯ ಹತ್ತಿರ ಇರುವ ಈ ಸಮಾಧಿ ಪ್ರದೇಶ ಇಂದು ದುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಕಸ ತುಂಬಿದ್ದು, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಗುರುತುಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.

ಕೆಲವು ಸಮಾಧಿಗಳ ನಾಮಫಲಕಗಳನ್ನು ಕಿಡಿಗೇಡಿಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಪಡಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಅಕ್ಷರಗಳು ಓದಲು ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಳಿದುಹೋಗಿವೆ.

ಇದು ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆಯೋ ಅಥವಾ ಖಾಸಗಿ ಜಾಗವೋ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದೆ. ಸರಿಯಾದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ವಿಷಾದನೀಯ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: 'ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಬಿನ್ ಹುಡ್' ವೀರ ಸಿಂಧೂರ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಇತಿಹಾಸ

ಧಾರವಾಡದ ಮಣಿಕಿಲ್ಲಾ ಬಳಿ ಇರುವ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಸಮಾಧಿಗಳು

ಇತಿಹಾಸದ ಸಮತೋಲನದ ದೃಷ್ಟಿ

ಬ್ರಿಟಿಷರು ನಮ್ಮ ನೆಲದ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರು ನಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕಿತ್ತೂರು ಯುದ್ಧದ ಕಥೆ ಕೇವಲ ಚನ್ನಮ್ಮಳ ಶೌರ್ಯವಲ್ಲ, ಆ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘರ್ಷದ ಸಾಕ್ಷಿಯೂ ಆಗಿದೆ.

ಮಣಿಕಿಲ್ಲಾದ ಈ ಸಮಾಧಿಗಳು ಕಿತ್ತೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹೋರಾಟದ ಮತ್ತೊಂದು ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಮೌನವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿವೆ. ಅವು ನಮ್ಮ ಗೆಲುವಿನ ನೆನಪುಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯ ಸೂಚಕಗಳೂ ಆಗಿವೆ.

ಧಾರವಾಡದ ಮಣಿಕಿಲ್ಲಾ ಬಳಿ ಇರುವ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಸಮಾಧಿಗಳು

ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಅಗತ್ಯ

ಇತಿಹಾಸವು ಕೇವಲ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಅವುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಣಿಕಿಲ್ಲಾದ ಸಮಾಧಿಗಳನ್ನು ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ಅಥವಾ ಸಂಬಂಧಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಗುರುತಿಸಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಸರಿಯಾದ ಫಲಕ, ಮಾಹಿತಿ ಫಲಕ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆ ಒದಗಿಸಿದರೆ ಇದು ಕಿತ್ತೂರು ಇತಿಹಾಸ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಬಹುದು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಕಿತ್ತೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕಂಬಗಳು ಈ ಮಠಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದು ಹೇಗೆ?

ಧಾರವಾಡದ ಮಣಿಕಿಲ್ಲಾ ಬಳಿ ಇರುವ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಸಮಾಧಿಗಳು

ಕಿತ್ತೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವು 1824ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ತೋರಿದ ಪ್ರತಿರೋಧ ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಮುನ್ನುಡಿಯಂತಿದೆ. ಥ್ಯಾಕರೆ ಸಾವಿನಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಘಟನೆಗಳು ಕಿತ್ತೂರಿನ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದವು.

ಇಂದು ಧಾರವಾಡದ ಮಣಿಕಿಲ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಮೌನವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಸಮಾಧಿಗಳು ನಮಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತಿವೆ- 'ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಾವು ಹೇಗೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು?'

ವೀರರ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವಂತೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿ.