ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮಹಮೂದ್ ಗವಾನ್ ಮದರಸಾ!

ಮಹಮೂದ್ ಗವಾನ್ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ

ಬೀದರ್ ಎಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೋಟೆಗಳು, ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ಸುಲ್ತಾನರ ರಾಜಕೀಯ ಕಥೆಗಳೇ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಈ ನಗರದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಆಳವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ, ಈ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೇವಲ ಕತ್ತಿ–ಗುರಾಣಿಯ ಕಥೆಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಜ್ಞಾನ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೋಕವೇ ಅಡಗಿದೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೀದರ್ ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ — ಅದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲೊಂದು ಆಗಿತ್ತು. ಆ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಾಕ್ಷಿ ಇಂದು ಚೌಬಾರಾ ಸಮೀಪ ನಿಂತಿರುವ ಮಹಮೂದ್ ಗವಾನ್ ಮದರಸಾ.

ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರ

15ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಯುರೋಪಿನ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳು ಇನ್ನೂ “ಅಂಧಕಾರ ಯುಗ”ದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲೇ ಒಂದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿತ್ತು ಎಂದರೆ ಅದು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿಯೇ ತೋರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬೀದರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಮಹಮೂದ್ ಗವಾನ್ ಮದರಸಾ ಅದೇ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ.

ಇದು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಗಣಿತ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ, ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಇತಿಹಾಸ, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯದ ಮೂಲಭೂತ ಜ್ಞಾನಗಳನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ, ಈ ಮದರಸಾ ಮಧ್ಯಯುಗದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಂತೆಯೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಬೀದರ್ ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನಕ್ಕೆ ಈ ಘಟನೆ ಕಾರಣ!

ಮಹಮೂದ್ ಗವಾನ್ ಮದರಸಾ

ಮಹಮೂದ್ ಗವಾನ್: ರಾಜನಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದಿಕ್ಕು ತೋರಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ

ಈ ಮಹತ್ವದ ವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹಿಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದವರು ಯಾವ ರಾಜನೂ ಅಲ್ಲ. ಅವರು ಸುಲ್ತಾನನ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಧರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರ ಬುದ್ಧಿ, ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತು ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ದಿಕ್ಕು ನೀಡಿತ್ತು.

ಮಹಮೂದ್ ಗವಾನ್ 1411ರಲ್ಲಿ ಪರ್ಷಿಯಾ (ಇಂದಿನ ಇರಾನ್)ದ ಗಿಲಾನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ಇಮಾದುದ್ದೀನ್ ಮಹಮದ್. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಜ್ಞಾನಾಸಕ್ತಿಯಿದ್ದ ಗವಾನ್ ಕೈರೋ ಸೇರಿದಂತೆ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದಿದ್ದರು.

ಮಹಮೂದ್ ಗವಾನ್ ಮದರಸಾ

ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಪರ್ಷಿಯಾವನ್ನು ತೊರೆದು ಅವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದರು. 15ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಾಭೋಳ್ ಬಂದರು ಮೂಲಕ ದಖ್ಖನ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಗವಾನ್, ಮೊದಲಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬಹಮನಿ ಅರಮನೆಯ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಲು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.

ಮಹಮೂದ್ ಗವಾನ್

ಬಹಮನಿ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಗವಾನ್‌ನ ಪಾತ್ರ

ಗವಾನ್ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಶಿಸ್ತಿನ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಕೌಶಲ್ಯದ ಮೂಲಕ ಸುಲ್ತಾನರ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ ಶಾ, ಹುಮಾಯೂನ್ ಶಾ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರು ದರ್ಬಾರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದರು.

1466ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ವಜೀರ್ — ಅಂದರೆ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಬಂದ ನಂತರ ಗವಾನ್ ಹಲವು ಮೂಲಭೂತ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು. ಜಾಗೀರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ಸಂಘಟಿಸಿದರು, ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರಿಕೃತಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟ ಅಮೀರ್‌ಗಳ ಅತಿಯಾದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿದರು.

ಈ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಲಾಭಕಾರಿಯಾದರೂ, ಕೆಲವು ಪ್ರಭಾವಿ ಅಮೀರ್‌ಗಳಿಗೆ ಗವಾನ್ ವಿದೇಶಿ ಎನ್ನುವ ಭಾವನೆ ಅಸೂಯೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಆ ಒಂದು ಘಟನೆ… ಬೀದರ್ ಇತಿಹಾಸವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿತು!

ಮಹಮೂದ್ ಗವಾನ್ ಮದರಸಾ (ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಚಿತ್ರ)

ಮಹಮೂದ್ ಗವಾನ್ ಮದರಸಾ: ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ

1472ರಲ್ಲಿ ಮಹಮೂದ್ ಗವಾನ್ ಬೀದರ್‌ನಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾದ ಮದರಸೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇಂಡೋ–ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ಸಂಕೀರ್ಣ ಮೂರು ಮಹಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.

• ಕೆಳ ಮಹಡಿ: ತರಗತಿ ಕೋಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸ ಸಭಾಂಗಣಗಳು

• ಮಧ್ಯ ಮಹಡಿ: ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ

• ಮೇಲ್ಮಹಡಿ: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಪಕರ ವಸತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ಮಧ್ಯಭಾಗದ ತೆರೆದ ಆವರಣ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಆತ್ಮ ಅದರ ಗ್ರಂಥಾಲಯವಾಗಿತ್ತು. ವಿಜ್ಞಾನ, ಗಣಿತ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ಸುಮಾರು 3,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಮೂಲ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದವು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಸಾತ್ ಗುಂಬಜ್– ಕಲಬುರಗಿಯ ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಇತಿಹಾಸದ ಮೌನ ಸಾಕ್ಷಿ

ಜಾಗತಿಕ ಜ್ಞಾನ ಜಾಲದ ಕೇಂದ್ರ

ಪರ್ಷಿಯಾ, ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ, ಅರಬ್ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹಾಗೂ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಬೀದರ್‌ಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಮದರಸಾ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಜ್ಞಾನ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ ಮಹತ್ವದ ಸೇತುವೆಯಾಗಿತ್ತು.

ಮೌಲಾನಾ ಜಾಮಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಖ್ಯಾತ ಪಂಡಿತರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಈ ಮದರಸೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮುಂದೆ ಪಂಡಿತರಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಿಲ್ಲದೆ, ಆಡಳಿತಗಾರರು, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸಮಾಜದ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿದರು.

ಷಡ್ಯಂತ್ರ ಮತ್ತು ಒಂದು ಯುಗದ ಅಂತ್ಯ

ಗವಾನ್ ಅವರ ವೈರಾಗ್ಯಮಯ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಅವರಿಗೆ ಶತ್ರುಗಳನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಕೆಲ ಅಮೀರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಸುಳ್ಳು ಪತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಗವಾನ್ ಮೇಲೆ ದೇಶದ್ರೋಹದ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಿದರು.

ಯಾವುದೇ ಸೂಕ್ತ ತನಿಖೆಯಿಲ್ಲದೆ, 1481ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 5ರಂದು ಮಹಮೂದ್ ಗವಾನ್ ಅವರನ್ನು ಶಿರಚ್ಛೇದ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಸತ್ಯ ತಿಳಿದಾಗ ಸುಲ್ತಾನ್ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಕುಸಿದನು. ಈ ಘಟನೆಯು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವಜೀರ್‌ನ ಮರಣವಲ್ಲ; ಅದು ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಅಂತ್ಯದ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು.

ಮಹಮೂದ್ ಗವಾನ್ ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣಗಳು (ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಚಿತ್ರ)

ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವ ಸಂದೇಶ

ಗವಾನ್‌ನ ಮರಣದ ನಂತರ ಮದರಸಾ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ಅದರ ಗೋಡೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿವೆ — ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಯುದ್ಧವಿಲ್ಲದೆ, ಕೇವಲ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕವೂ ಒಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು.

ಮಹಮೂದ್ ಗವಾನ್ ಇಂದು ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಜ್ಞಾನವೇ ನಿಜವಾದ ಶಕ್ತಿ ಎಂಬ ಅವರ ಕನಸು, ಬೀದರ್‌ನ ಈ ಮದರಸೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಇಂದಿಗೂ ಮೌನವಾಗಿ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ.