ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ: ಅಂಬಾರಿ ಹೊತ್ತ ಆನೆಗಳ ಇತಿಹಾಸ

ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಜಂಬೂ ಸವಾರಿಗೆ ತಯಾರಾದ ಆನೆಗಳು

ಮೈಸೂರು ದಸರಾ (Mysore Dasara) ಎಂದಾಕ್ಷಣ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಮೂಡುವ ಅದ್ಭುತ ದೃಶ್ಯವೇ ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ. ಆನೆಗಳಿಲ್ಲದ ಜಂಬೂ ಸವಾರಿಯನ್ನು ಊಹಿಸುವುದೇ ಅಸಾಧ್ಯ. ನಾಡಹಬ್ಬ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಗಜರಾಜರು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಗರಿ ಮೈಸೂರಿನತ್ತ ಪ್ರಯಾಣ ಆರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. 

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಲಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ಮಾವುತರು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದವರು ಸಹ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಕಾಡಿನಿಂದ ನಾಡಿಗೆ ಬಂದ ಗಜಪಡೆಗೆ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ರಾಜಾತಿಥ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ದಸರಾ ತಾಲೀಮಿಗೆ ಹೊರಡುತ್ತಿರುವ ಗಜಪಡೆ

ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಆಹಾರ, ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ ದಿನದಂದು ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ಮುಂದೆ ರಾಜಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಗರ್ವದಿಂದ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುವಂತೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಸರಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಆನೆಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವೇ ಆನೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿ ಹೊರುವ ಅಪರೂಪದ ಗೌರವ ದೊರಕಿದೆ. ಈ ಗೌರವವು ಸಾಮಾನ್ಯವಲ್ಲ- ಅದು ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವ, ಶಕ್ತಿ, ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಆಪರೇಷನ್ ಖೆಡ್ಡಾ; ಕಾಡಾನೆ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ

ಸಾಬು ದಸ್ತಗೀರ್ ಮತ್ತು ಐರಾವತ

ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿ ಹೊತ್ತ ಮೊದಲ ಆನೆಯಾಗಿ ‘ಜಯಮಾರ್ತಾಂಡ’ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ಆನೆ ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ್ ಒಡೆಯರ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣದ ಬೆಟ್ಟದಪುರದ ಬಳಿ ಸೆರೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. 1860ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮಹಾರಾಜರನ್ನು ಹೊತ್ತ ಅಂಬಾರಿ ಸಾಗಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ಜಯಮಾರ್ತಾಂಡ ಸುಮಾರು 45 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಈ ಮಹತ್ವದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಇದು ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ದಾಖಲೆಯೇ ಸರಿ. ಮೈಸೂರಿನ ಅರಮನೆ ಮಹಾದ್ವಾರಕ್ಕೂ ಜಯಮಾರ್ತಾಂಡ ಎಂಬ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಈ ಆನೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

The Sword of Tipu Sultan ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣ

ಜಯಮಾರ್ತಾಂಡ ನಂತರ ಅನೇಕ ಆನೆಗಳು ಈ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. 1902ರಿಂದ ವಿಜಯಬಹದ್ದೂರ್, ನಂಜುಂಡ, ರಾಮಪ್ರಸಾದ್, ಮೋತಿಲಾಲ್, ಗಜೇಂದ್ರ, ಬಿಳಿಗಿರಿ, ದ್ರೋಣ, ಸುಂದರರಾಜ್ ಮತ್ತು ಐರಾವತ ಎಂಬ ಗಜರಾಜರು ಅಂಬಾರಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಐರಾವತ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹ. 1937ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಹಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರ The Elephant Boy ನಲ್ಲಿ ಈ ಆನೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಸಾಬು ದಸ್ತಗೀರ್ ವಿಶ್ವದ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದರು.

ಗಂಧದ ಗುಡಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ರಾಜೇಂದ್ರ

ಇದರ ನಂತರ ಬಿಳಿಗಿರಿ ಎಂಬ ಆನೆಗೆ ಅಂಬಾರಿ ಹೊರುವ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು. ಬಿಳಿಗಿರಿ ಅತ್ಯಂತ ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ಆನೆ—ಸುಮಾರು 10.5 ಅಡಿ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 7,000 ಕೆ.ಜಿ ತೂಕ ಹೊಂದಿತ್ತು. 1969ರಲ್ಲಿ ಜಯಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಒಡೆಯರ್ ಅವರನ್ನು ಹೊತ್ತ ಕೊನೆಯ ಆನೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಇದಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಆ ಬಳಿಕ ಅಂಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜರ ಬದಲು ನಾಡ ದೇವತೆಯನ್ನು ಕೂರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇದು ದಸರಾ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿತು.

ಮಹಾರಾಜರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ದಸರಾ

ಬಿಳಿಗಿರಿಯ ನಂತರ ‘ರಾಜೇಂದ್ರ’ ಎಂಬ ಆನೆ ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿ ಹೊರುವ ಅವಕಾಶ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ಆನೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, 1973ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕನ್ನಡದ ಅಮರ ಚಿತ್ರ ಗಂಧದ ಗುಡಿ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅವರು 'ನಾವಾಡುವ ನುಡಿಯೇ ಕನ್ನಡ ನುಡಿ' ಹಾಡನ್ನು ಇದೇ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದ ರಾಜೇಂದ್ರ ಜನಮನಗಳಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿತು. ಇದು ಡಾ.ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಆನೆಯಾಗಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.

ರಾಜೇಂದ್ರ ನಂತರ ‘ದ್ರೋಣ’ ಎಂಬ ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವದ ಆನೆ ಅಂಬಾರಿ ಹೊರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಪಡೆದಿತು. ದ್ರೋಣ ತನ್ನ ಶಾಂತತೆಯಿಂದಲೇ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಒಟ್ಟು 18 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಂಬಾರಿ ಹೊತ್ತ ದ್ರೋಣ ಸುಮಾರು 10.25 ಅಡಿ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 6,400 ಕೆ.ಜಿ ತೂಕ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ The Sword of Tipu Sultan ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ 1998ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ತಂತಿ ತಗುಲಿ ದ್ರೋಣ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ ಸುದ್ದಿ ನಾಡಿನ ಜನರಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ದುಃಖ ಮೂಡಿಸಿತು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಹಂಪಿಯಿಂದ ಮೈಸೂರಿಗೆ ದಸರಾ ಬಂದಿದ್ದು ಹೇಗೆ?

ಗಜರಾಜನಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಯುವಕರು

ದ್ರೋಣ ನಂತರ ‘ಅರ್ಜುನ’ ಎಂಬ ಆನೆ ಒಮ್ಮೆ ಅಂಬಾರಿ ಹೊತ್ತಿತು. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಅನಾಹುತ ಘಟನೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದನ್ನು ಉತ್ಸವದಿಂದ ದೂರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಬಳಿಕ ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವದ ‘ಬಲರಾಮ’ 1999ರಿಂದ 2011ರವರೆಗೆ ಅಂಬಾರಿ ಹೊತ್ತಿತು. ವಯಸ್ಸಾದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅದಕ್ಕೆ ನಿವೃತ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. 

ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಅರ್ಜುನನನ್ನೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 2012ರಿಂದ 2019ರವರೆಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅಂಬಾರಿ ಹೊತ್ತ ಅರ್ಜುನ, ತನ್ನ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಆದರೆ 2023 ಡಿಸೆಂಬರ್ 4ರಂದು ಕಾಡಾನೆ ಸೆರೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವೇಳೆ ಗಾಯಗೊಂಡು ಮೃತಪಟ್ಟದ್ದು ದಸರಾ ಇತಿಹಾಸದ ಮತ್ತೊಂದು ದುಃಖಕರ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ.

ಡುಮ್ಮ  ಶ್ರೀಕಂಠನಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಾವುತ

ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ‘ಅಭಿಮನ್ಯು’ ಎಂಬ ಗಜರಾಜ ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿ ಹೊರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದಾನೆ. 2020ರಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಸೇವೆಯನ್ನು ಅಭಿಮನ್ಯು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಸುಮಾರು 2.74 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 5,000 ಕೆ.ಜಿ ತೂಕ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಆನೆ ತನ್ನ ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಎಲ್ಲರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಮದುಮಗನಂತೆ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಜಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಬಾರಿ ಹೊತ್ತು ಸಾಗುವ ಅಭಿಮನ್ಯು, ಜಂಬೂ ಸವಾರಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.

ದಸರಾ ತಾಲೀಮು ಮುಗಿಸಿ ಅರಮನೆಗೆ ತೆರಳುತ್ತಿರುವ ಗಜಪಡೆ

ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಕೇವಲ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ- ಅದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಗರ್ವದ ಸಂಕೇತ. ಈ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆನೆಯೂ ಒಂದು ಜೀವಂತ ಇತಿಹಾಸ. ಅವುಗಳ ಸೇವೆ, ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಮಾನವ-ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಬಂಧದ ಅದ್ಭುತ ಉದಾಹರಣೆ. ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ ದಿನದಂದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರ ನಡುವೆ ಸಾಗುವ ಈ ಗಜರಾಜರು ಕೇವಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲ, ನಾಡಿನ ಗೌರವವನ್ನು ಹೊತ್ತ ದೂತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಇಂದು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕತೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ತನ್ನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಪ್ರತಿ ಆನೆಯ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಕಥೆ ಇದೆ, ಒಂದು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇದೆ, ಒಂದು ಭಾವನೆ ಇದೆ. ಈ ಕಥೆಗಳು ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ತಲುಪಬೇಕು- ಅದೇ ನಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯ. ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಮೆರವಣಿಗೆ ಅಲ್ಲ, ಅದು ನಾಡಿನ ಆತ್ಮದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. ಮತ್ತು ಆ ಆತ್ಮವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಸಾಗಿಸುವ ಗಜರಾಜರು- ನಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ಹೀರೋಗಳು.