ಕೊಂತೆವ್ವ ಬಬಲಾದಿ ಜಾತ್ರೆ- ಗಡಿಭಾಗದ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದದ ಮಹೋತ್ಸವ
byನಾಡ ಸಂಚಾರಿ-
ಕುಂತಿದೇವಿಯ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಾಂಗ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜತ್ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಬಬಲಾದಿ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮವು ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ವಿಜಯಪುರ ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 25 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಗ್ರಾಮವು ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಹಾಗೂ ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಗ್ರಾಮದೇವತೆ ತಾಯಿ ಕೊಂತೆವ್ವ. ಕುಂತಿದೇವಿ, ಕೊಂತಾದೇವಿ, ಕುಂತಾಬಾಯಿ ಎಂಬ ವಿವಿಧ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ದೇವಿಯನ್ನು ಭಕ್ತರು ಅಪಾರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕೊಂತೆವ್ವ ಜಾತ್ರೆ ಗಡಿಭಾಗದ ಜನರಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಗ್ರಾಮಗಳಿಂದ ಬರುವ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಗಳ ಸಮಾಗಮ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಗೂ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ಈ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಗಳ ಭೇಟಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ಭಕ್ತಿಭಾವ ಈ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಕೊಂತೆವ್ವ ಜಾತ್ರೆಯ ಮುಖ್ಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ವಿವಿಧ ಗುರುಗಳ ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಗಳ ಸಮಾಗಮ. ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಖನಾಪುರದಿಂದ ಗುರು ಸೋಮಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಹಾಗೂ ಭೂತಾಳ ಸಿದ್ದರ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ, ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೇವನೂರು ಗ್ರಾಮದ ಅಮೋಘಸಿದ್ಧರ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ, ಜತ್ ತಾಲೂಕಿನ ಸುಸಲಾದ ಗ್ರಾಮದ ಚಿಕ್ಕ ಮುತ್ತಪ್ಪವಡೆಯ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ, ಪುಣೆಯ ಇಂದಾಪುರ ಗ್ರಾಮದ ಬೆಳ್ಳೊಗಸಿದ್ದರ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಗ್ರಾಮಗಳಿಂದ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಗಳು ಬಬಲಾದಿಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತವೆ.
ಈ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಗಳು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸೇರುವ ದೃಶ್ಯ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ಹರಕೆ ಹಾಗೂ ಭಂಡಾರವನ್ನು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಗಳ ಮೇಲೆ ಎರಚಿ ದೇವಿಯ ಕೃಪೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜಾತ್ರೆಯ ಕೊನೆಯ ದಿನ ಕೊಂತೆವ್ವ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅಗಲುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ಷಣವನ್ನು ಕಂಡು ಹಲವಾರು ಭಕ್ತರ ಕಣ್ಣು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬುತ್ತದೆ.
ಡೊಳ್ಳು ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಭಂಡಾರ ಹಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಭಕ್ತ
ಜಾತ್ರೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಭವ
ಕೊಂತೆವ್ವ ಜಾತ್ರೆ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇದು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೂ ಆಗಿದೆ. ಜಾತ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ಗೊಂಬೆ ಕುಣಿತ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಜನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಆಟಿಕೆಗಳು, ಗೊಂಬೆಗಳು, ತಿನಿಸುಗಳು ಮತ್ತು ಮೇಳದ ಅಂಗಡಿಗಳು ಜಾತ್ರೆಗೆ ಬರುವ ಜನರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅನುಭವ ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಜಾತ್ರೆಯ ಸಡಗರಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಆದ ಬಾಲಕರು
ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗುವ ದೊಡ್ಡ ತೊಟ್ಟಿಲುಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಮನರಂಜನಾ ಆಟಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಬೆಂಡು ಬತ್ತಾಸು, ಸಿಹಿ ತಿನಿಸುಗಳು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಜಾತ್ರೆಯ ಸವಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಬಲಾದಿ ಗ್ರಾಮವೇ ಒಂದು ವರ್ಣಮಯ ಲೋಕವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಈ ಜಾತ್ರೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷತೆ ಎಂದರೆ ಸೌಹಾರ್ದ ಮತ್ತು ಸಾಮರಸ್ಯ. ಜಾತಿ, ಧರ್ಮಗಳ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗದ ಜನರು ಈ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮೂಲಕ ಜನರನ್ನು ಒಂದಾಗಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಉತ್ಸವವಾಗಿ ಇದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ಕುರಿಮಂದೆ
ಕೊಂತೆವ್ವಳ ಕಥೆ – ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಪುರಾಣ
ಕೊಂತೆವ್ವ ಜಾತ್ರೆಯ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಥಳಪುರಾಣವೂ ಇದೆ. ಈ ಕಥೆಯ ಮೂಲವನ್ನು ಸುಮಾರು 16ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಬಲಾದಿ ಗ್ರಾಮದ ಗೌಡನಾಗಿದ್ದ ಸಿದ್ದಗೊಂಡ ಗೌಡನ ಮಗಳೇ ಕೊಂತೆವ್ವ ಎಂದು ಜನಪದ ಕತೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.
ಬಬಲಾದಿ ಗೌಡ ಮತ್ತು ಕೊಂತೆವ್ವ
ಯೌವನಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಕೊಂತೆವ್ವಳನ್ನು ಅರಕೇರಿ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ ಅಮೋಘಸಿದ್ಧರ ಎರಡನೇ ಮಗ ಬಿಳೇನಸಿದ್ಧರೊಂದಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಯಿತು. ಈ ಮೂಲಕ ಕೊಂತೆವ್ವ ಅರಕೇರಿಯ ಧರ್ಮದ ಮನೆಗೆ ಸೇರಿದಳು. ನಂತರ ಅವಳು ಐದು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದಳು ಎಂದು ಜನಪ್ರಚಲಿತ ಕಥೆಗಳು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ.
ಒಮ್ಮೆ ಕೊಂತೆವ್ವ ತನ್ನ ನಾದಿನಿಯರ ಜೊತೆ ಬೋರಿ ಹಳ್ಳಕ್ಕೆ ನೀರು ತರಲು ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಸೂರ್ಯ ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡಿದಳು. ಸಾವಿರ ಸಿದ್ಧರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯವಾಗುವಂತಹ ಮಗ ತನ್ನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳಪುರಾಣದ ಹೇಳಿಕೆ.
ಈ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಧರ್ಮದ ಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಅವಧೂಸಿದ್ದರು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಕೊಂತೆವ್ವ ಅವರ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ಆಶೆಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡಳು. ಆಗ ಅವಧೂಸಿದ್ದರು, ಅಮೋಘಸಿದ್ಧರಂತಹ ಮಹಾನ್ ಸಂತನಂತಹ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಸಂಕಲ್ಪ ಸಾಲದು, ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಸೇವೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಈ ಮಾತನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಕೊಂತೆವ್ವ ಮುಮ್ಮೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಮೋಘಸಿದ್ಧರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದಳು. ದಿನವೂ ಧರ್ಮದ ಮನೆಯಿಂದ ಮುಮ್ಮೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ಸೇವೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಅವಳು ತನ್ನ ಜೀವನದ ಭಾಗವನ್ನೇ ಮಾಡಿಕೊಂಡಳು. ಹೀಗೆ ಸುಮಾರು 12 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿರಂತರ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದಳು ಎಂಬುದು ಜನಪದ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಕ್ಷಣ
ಕೊಂತೆವ್ವಳ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಅಮೋಘಸಿದ್ಧರು ಒಂದು ದಿನ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗೆ ಬರಲು ಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ ಆ ದಿನ ಅವಳಿಗೆ ಎಚ್ಚರವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹಿರಿಯ ಸೊಸೆ ಕಣ್ಣವ್ವಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಹೀಗೆ 12 ವರ್ಷಗಳ ಕೊಂತೆವ್ವಳ ಪರಿಶ್ರಮದ ಫಲ ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು ಎಂಬುದು ಜನಪದ ಕಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆ. ಈ ವಿಷಯದಿಂದ ದುಃಖಗೊಂಡ ಕೊಂತೆವ್ವ ಅಮೋಘಸಿದ್ಧರ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ನೋವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದಳು.
ಅಮೋಘಸಿದ್ಧರು, ಕೊಂತೆವ್ವ, ಕಣ್ಣವ್ವ
ಅಮೋಘಸಿದ್ಧರ ಆಶೀರ್ವಾದ
ಅಮೋಘಸಿದ್ಧರು ಕೊಂತೆವ್ವಳಿಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳಿ ಅವಳ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದರು. ಅವಳಿಗೆ ನೆಲ್ಲಕ್ಕಿ ಬಾಣ ಮತ್ತು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಅರಕೇರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅಮೋಘಸಿದ್ಧರ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂತೆವ್ವಳ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯೂ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇದೆ.
ಕುಟುಂಬದ ಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತು ಕೊಂತೆವ್ವಳ ನಿರ್ಧಾರ
ಮುಂದೆ ನಾಡಗೌಡ ಪದವಿಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದೊಳಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಬಿಳೇನಸಿದ್ಧರು ಜಯಶಾಲಿಯಾಗಿದರು. ಆದರೆ ಕೊಂತೆವ್ವ ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಗೌರವ ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿ ಬಿಳೇನಸಿದ್ಧರಿಗೆ ಆರತಿ ಬೆಳಗಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಳು.
ಈ ಘಟನೆ ಕುಟುಂಬದೊಳಗಿನ ಕಲಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಕೊಂತೆವ್ವ ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು ಎಂದು ಜನಪದ ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅವಳು ತನ್ನ ತವರೂರು ಬಬಲಾದಿಗೆ ಮರಳಿದಳು.
ಆದರೆ ತಂದೆ ಸಿದ್ದಗೊಂಡ ಗೌಡ ಕೆಲವು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೊಂತೆವ್ವ ದುಃಖದಿಂದ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಳು ಎಂದು ಸ್ಥಳಪುರಾಣಗಳು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ.
ಮಹಾಭಾರತದ ಕುಂತಿ
ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ
ಕೊಂತೆವ್ವ ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಿದ ಸಂಕಷ್ಟಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಕ್ತರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಇಂದಿಗೂ ಅವಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಿದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳು ಈಡೇರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಜನರಲ್ಲಿ ಇದೆ.
ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕೊಂತೆವ್ವಳ ಜೀವನಕಥೆ ಮಹಾಭಾರತದ ಕುಂತಿದೇವಿಯ ಕಥೆಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಕುಂತಿಗೆ ಅಮೋಘಸಿದ್ಧರು ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸೊಸೆಯಾಗುವಂತೆ ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡಿದರು ಎಂಬ ಕತೆಗಳೂ ಜನಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿವೆ.
ಇಂದಿಗೂ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಬಬಲಾದಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕೊಂತೆವ್ವ ಜಾತ್ರೆ ಗಡಿಭಾಗದ ಜನರಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ. ವಿಜಯಪುರ, ಬೆಳಗಾವಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಭಕ್ತರು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ಹರಕೆ ತೀರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಕ್ತಿ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಮನ್ವಯವಾಗಿರುವ ಈ ಜಾತ್ರೆ ಗಡಿಭಾಗದ ಜನರನ್ನು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ.